Nieuws
Wetenschappers: ‘Zet streep door staatssteun aan Tata Steel’
De regering moet geen miljardensteun geven aan de staalfabriek van Tata in IJmuiden. Dat schrijven 117 wetenschappers dinsdag in een brief aan de Tweede Kamer.
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie.
Een divers gezelschap van onder anderen economen, sociale wetenschappers en technologieonderzoekers vindt dat er een streep moet worden gezet door de ‘maatwerkafspraak’ waarover Tata Steel en het ministerie van Economische Zaken en Klimaat onderhandelen. Zo’n deal is volgens hen op meerdere fronten ‘verspilling van schaarse middelen’.
Behalve veel geld kost het ook ruimte, duurzame energie en hoogopgeleid personeel om de staalfabriek overeind te houden. Ook legt het een groot beslag op het stroomnet. Het redden van ‘een bedrijf met onduidelijk toekomstperspectief’ gaat zo uiteindelijk ten koste van groei en verduurzamingsplannen van andere bedrijven, schrijven de economen.
Tata Steel en de overheid onderhandelen al vier jaar over zo’n maatwerkafspraak. Daarin belooft het staalbedrijf, de grootste CO2-uitstoter van Nederland, dat het de emissie van broeikasgassen versneld terugbrengt. Ook worden er afspraken gemaakt over uitstoot van fijnstof, zware metalen en moet Tata stank- en geluidsoverlast beperken. De overheid zou in ruil daarvoor zo’n 2 miljard euro bijdragen aan de investeringen die Tata moet doen om die doelen te bereiken.
Kritische stukken
Afgelopen jaren schreven meerdere wetenschappers al kritische stukken over de maatwerkafspraken voor Tata Steel. Het initiatief om economen samen één stuk te laten maken kwam van onderzoeks-ngo Somo. ‘We hebben de handen ineengeslagen, omdat we het gevoel hebben dat er politiek momentum is, nu er net een nieuw kabinet is aangetreden’, zegt de Rotterdamse ontwikkelingseconoom Irene van Staveren. ‘Het is nu of nooit.’
Het is volgens Van Staveren veelzeggend dat daarna zo’n grote groep collega’s (onder wie tachtig hoogleraren) de brief heeft ondertekend. ‘Dat het wetenschappers zijn van uiteenlopende disciplines toont aan dat dit niet meer gaat over de vraag of we de staalproductie in eigen land moeten houden. Het gaat ook om ruimte, stroomnet, arbeid, strategische onafhankelijkheid.’
De brief besteedt veel aandacht aan de levensvatbaarheid van een groene staalindustrie in Nederland. Daarvoor wil Tata op den duur overstappen van kolen als energiebron naar groene stroom en waterstof. Maar omdat groene energie in Nederland duurder is dan in bijvoorbeeld Zweden of Spanje, is de kans volgens de ondertekenaars groot dat de fabriek in IJmuiden nooit echt concurrerend zal worden.
De auteurs benadrukken dat het soms goed kan zijn om als overheid bepaalde bedrijvigheid te steunen. ‘Zoals recentelijk met chipmachinebouwer ASML bij Eindhoven is gebeurd’, zegt financieel econoom Arnoud Boot (UvA). ‘Daar is geïnvesteerd in een waardevol ecosysteem van bedrijven.’
Voortdurend bijleggen
‘Maar bij Tata loopt je vooral het risico dat je maar blijft bijleggen’, zegt Boot. ‘Dat hebben we eind jaren tachtig ook gezien met scheepswerven die toen overeind zijn gehouden. Die gingen toch failliet. En als je het bestaande blijft accommoderen, hou je iets nieuws tegen.’
Van Staveren: ‘Dat geldt heel sterk bij de angst om de banen die bij Tata zouden verdwijnen als het bedrijf failliet gaat. Maar er is grote behoefte aan technisch personeel en voor een fractie van die 2 miljard kun je mensen heel goed omscholen.’
Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat zegt in een reactie dat de kritiek ‘vanuit economisch perspectief voorstelbaar is’, maar dat de doelen van de maatwerkafspraken breder zijn en dat twee onafhankelijke commissies hebben geadviseerd ‘dat een maatwerkafspraak nodig is om de klimaatdoelen te behalen, de gezondheid van omwonenden te verbeteren en de kans op strategische importafhankelijkheid van Europa te verkleinen’.
De wetenschappers erkennen dat de staalindustrie in Europa van strategisch belang is. Maar het is volgens hen een slecht idee dat alle lidstaten dus maar hun eigen staalfabriek gaan subsidiëren.
‘Dat zou op Europees niveau moeten’, zegt Boot. ‘Bijvoorbeeld met een veiling. Waarbij de staalfabriek die met de minste subsidie groen staal kan produceren, de subsidie wint. Zo hou je de beste fabrieken overeind.’ Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat wilde nog niet inhoudelijk op de brief reageren.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten
Opmerking: Alleen leden van deze blog kunnen een reactie posten.