Extreem-rechtse dreiging in Nederland
‘Intimidatie werkt’
Extreem-rechtse Defend-groepen ondermijnen bewust de lokale democratie bij azc-protesten en zijn succesvol in het normaliseren van hun ideeën. Het zorgwekkendst? Dat het in Nederland zo stil blijft hieronder.
Terwijl vorige week in Loosdrecht stenen en zwaar vuurwerk door de lucht vlogen gericht tegen de komst van een tijdelijke asielopvang, constateerde de Algemene inlichtingen- en Veiligheidsdienst aivd in haar vorige week gepubliceerde jaarverslag een tweeledige dreiging van het rechts-extremisme in Nederland. Een kleine, gewelddadige beweging verzamelt explosieven, wapens en munitie en is bereid de wapens ook te gebruiken. Een veel grotere beweging is niet gewelddadig en richt zich vooral op de politieke weg van normalisering van het extreem-rechtse gedachtegoed. Maar de grenzen tussen beide milieus zijn poreus, constateert de aivd, en ze delen hetzelfde gedachtegoed: het streven naar een blanke etnostaat. De rellen in diverse dorpen en steden gericht tegen de asielopvang laten zien dat er nog een derde dreiging is: leden van de extreem-rechtse Defend-groepen die een bewuste – en succesvolle – strategie volgen van lokale intimidatie en geweld om asielopvang te saboteren en de lokale democratie te ondermijnen.
Naar buiten toe presenteren de Defend-groepen zich bij voorkeur als ‘bezorgde burgers’ die geweld en extremisme verre van zich werpen en vooral boos zijn omdat ze te weinig inspraak hadden. Het is de beproefde frontstage-backstage-strategie van extreem-rechts: naar buiten toe redelijk en gematigd, achter de schermen radicaal en extremistisch. Uit recent onderzoek van het programma Pointer en Justice for Prosperity, een non-profitorganisatie die ondermijning van de democratie onderzoekt, blijkt de snelle groei en organisatiegraad van Defend. Defend United, vorig jaar opgericht vanuit de lokale groep Defend Den Bosch, telt inmiddels 35 lokale ‘chapters’. Leden van Defend waren aanwezig bij ten minste 21 lokale anti-azc- of anti-migratiedemonstraties. Op Telegram werd de strategie uit de doeken gedaan: lokaal is veel meer winst te behalen dan met een nationaal protest op het Malieveld. ‘Als jij op een kleine demo bij een gemeentehuis staat, waar de besluitvoering wel wordt uitgevoerd, heb je veel meer effect op een daadwerkelijke komst van een azc of niet.’
In de afgeschermde Telegram-kanalen vielen volop racistische en antisemitische berichten te lezen. Asielzoekers werden vergeleken met apen, joden waren ‘ongewenst’ en moslims ‘het kanker van de wereld’. Het is een mengelmoes van extreem-rechts gedachtegoed, met direct doel om lokale besluitvorming rond azc’s te beïnvloeden, aldus de onderzoekers. ‘Het gevolg is dat democratische processen op ondemocratische wijze worden ondermijnd.’ De Defend-leden constateerden op Telegram tevreden dat waar geweld wordt gebruikt, de asielopvang niet doorgaat. ‘Klopt, intimidatie werkt gewoon’, schreef een Defend-lid. ‘Je denkt toch niet dat we vuurwerk gooien uit baldadigheid? Een paar knallers in de raadszaal en die laffe kankerjoden eten uit je hand.’ Volgens de nos werden bij de 49 gemeenten waar dit jaar werd geprotesteerd, 21 plannen voor asielopvang vertraagd of aangepast.
De Defend-groepen laten zien dat niet alleen intimidatie en geweld loont, maar dat ook de strategie van normalisering van het gedachtegoed succesvol is. Sinds de coronaprotesten kunnen extreem-rechtse groepen en individuen zich relatief ongestoord mengen met andere demonstranten. Niet dat het extreem-rechtse gedachtegoed daarmee door iedereen omarmd wordt, maar het decennialange sociale en politieke taboe op extreem-rechts gedachtegoed lijkt steeds meer te verdwijnen. Extreem-rechts wordt geaccepteerd als een gewone, legitieme politieke stroming die gehoord en op straat, in de politiek en in het bestuur vertegenwoordigd mag worden. Taal en beelden spelen een essentiële rol in de normalisering van het gedachtegoed. Het afgelopen decennium is vooral binnen de identitaire bewegingen in Europa doelbewust en gericht gewerkt aan de mainstreaming van extreem-rechts volgens het uitgangspunt van metapolitiek: cultuur is het echte strijdperk – de overtuigingen, waarden en percepties die dominant zijn in een samenleving. Pas als de culturele hegemonie is gevestigd, kan politieke macht worden uitgeoefend en de samenleving ingrijpend veranderd.
Het kopstuk van de Oostenrijkse Identitairen, Martin Sellner, beschreef in zijn boek Identitär!: Geschichte eines Aufbruchs het belang van de stapsgewijze introductie van eigen woorden, beelden en ideeën in het publieke debat. Eerst moest het idee genormaliseerd worden dat een ‘migratiestop’ noodzakelijk was om de Europese beschaving te redden. Dat lijkt in ieder geval in Nederland goed gelukt. Vrijwel alle politieke partijen venten het idee uit dat ‘migratie’ – eigenlijk gaat het over asiel – het grootse probleem van Nederland is en verknopen het aan elk denkbaar hoofdpijndossier, van stikstof tot woningtekorten. Ook het doemscenario van ‘omvolking’ is succesvol geïntroduceerd in het politieke en maatschappelijke debat. Politici tonen volop begrip voor de ‘bezorgde burgers’ en bevestigen zo dat de opvang van asielzoekers een immense, nauwelijks te dragen maatschappelijke last is.
Net zo routinematig wordt gesteld dat de komst van een asielopvang garant staat voor seksueel geweld. Echte en vermeende misbruikzaken en geweld figureren prominent in de protesten. De verkrachting en moord op een jonge Amsterdamse vrouw (Lisa) door een asielzoeker in de nacht van 19 op 20 augustus 2025 zorgde voor een golf van protest en verzet die doorwerkte tot in de voetbalstadions. In het protest tegen een asielzoekerscentrum in Maashorst speelde een vermeende misbruikzaak in Uden een grote rol. De autoriteiten zouden verzwijgen dat een Syrische azc-bewoner de dader zou zijn. Een FvD-raadslid in Maashorst legde in het bericht een link met de opvangplannen van de gemeente. Hij waarschuwde voor ‘(groeps)verkrachtingen, steekpartijen, schietincidenten, eerwraak, auto’s die op menigten inrijden, inbraken, overvallen op straat’. Het verhaal uit Uden dook vervolgens in het hele land op bij protesten. Het groeide uit tot hét onomstotelijk bewijs dat opvanglocaties per definitie een groot gevaar vormen voor meisjes.
Met de succesvolle acceptatie van een migratiestop als noodzakelijke politieke voorwaarde om Europa te behoeden voor omvolking, is de weg vrijgemaakt voor het volgende en eigenlijke doel van de identitairen: remigratie. In alle Europese landen verschenen de afgelopen twee jaar op spandoeken, posters en stickers de leuzen ‘Remigratie redt levens’ en ‘Send them Home’, vergezeld van de afbeelding van een vliegtuig. In 2025 vond de eerste Europese ‘Remigratietop’ plaats in Italië. Martin Sellner sprak daar over het belang van remigratie als ‘mobiliserende mythe’ die alle Europeanen zou verenigen en vooral de jongste generaties. Het woord ‘mythe’ is niet zomaar gekozen – de identitairen kennen hun klassiekers. De term werd in de jaren dertig gelanceerd door de nazi-ideoloog Alfred Rosenberg die verwees naar het belang van de mythe als ‘sociale mythe’: een presentatie van beelden en taal die aan de oerinstincten van mensen appelleert, mobiliseert en aanzet tot actie. In webshops zijn inmiddels T-shirts te koop met ‘Generation Remigration’. Het moet cool zijn om voor remigratie te pleiten.
Eind deze maand is de tweede Europese Remigratietop in Portugal. Op de website van de top wordt uitgelegd wat wordt verstaan onder remigratie. Het is een ‘continu proces’ dat zo’n twintig tot dertig jaar gaat beslaan als antwoord op de ‘decennia van omvolking en multiculturalisme die onze landen heeft gedesintegreerd’. Drie groepen komen in aanmerking voor remigratie. De eerste groep zijn de ‘illegale immigranten, asielzoekers en vluchtelingen’. De tweede groep zijn de ‘legale immigranten’. De derde groep zijn de ‘niet-geassimileerde genaturaliseerde migranten in parallelle samenlevingen’. Remigratie is ‘humaan en vreedzaam en tegelijkertijd de enige oplossing om de toekomst van de westerse beschaving te waarborgen’, aldus de organisatoren van de top.
Het is verleidelijk om zo’n plan af te doen als luchtfietserij. Maar in november 2023 werd bij een geheime ontmoeting in Potsdam dit plan serieus besproken door Martin Sellner, kopstukken van AfD, een tweetal cdu’ers en een aantal kapitaalkrachtige ondernemers. Toen de ontmoeting en de plannen uitlekte, gingen honderdduizenden Duitse burgers uit protest de straten op omdat overduidelijk was dat met ‘remigratie’ deportatie wordt bedoeld. In Nederland wilden de vijf partijen die remigratie in hun partijprogramma’s hebben staan (pvv, FvD, bbb, JA21 en bvnl) niets weten van de associatie met deportaties of de ‘mobiliserende mythe’ van extreem-rechts. Het ging hen enkel om vrijwillige remigratie om mensen te helpen, zeiden ze op vragen van journalisten en vonden vooral dat hun vrijheid van meningsuiting werd gedwarsboomd door dit soort vragen. Henk Vermeer van de bbb voegde daar wel aan toe dat remigratie kon ‘bijdragen aan oplossingen met betrekking tot massa-immigratie en falende integratie’.
Misschien is de stilte in Nederland over de normalisering van extreem-rechts nog het zorgwekkendste. Het kleine gewelddadige deel van extreem-rechts kan in toom worden gehouden door inlichtingendiensten, politie en Openbaar Ministerie. Zo bracht de aivd in 2025 over acht personen ambtsberichten uit die politie en OM in staat stelden tijdig arrestaties te verrichten en zo de dreiging van geweld weg te halen. De langzame aantasting van de democratische rechtsorde is moeilijker te bestrijden, maar begint met de onderkenning ervan. Minister van Justitie David van Weel sloeg de plank dan ook mis toen hij in ogenschijnlijk harde bewoordingen de extreemrechtse activisten in Loosdrecht ‘tuig’ noemde. ‘Tuig’ is een depolitiserende term. Het gaat om de bewuste ondermijning van de lokale democratie door extreem-rechts.
Lokale bestuurders hebben dat wel begrepen. Ze voelen zich in de steek gelaten door nationale politici. Lokaal voldoet het bestuur aan de wettelijke verplichting van de spreidingswet om opvang te realiseren; tegelijkertijd suggereren nationale politici dat de spreidingswet zal verdwijnen of niet gehandhaafd zal worden en steunen ze soms openlijk de protesten tegen azc’s. Eind 2025 ondertekenden meer dan negenhonderd Limburgse bestuurders een advertentie om aandacht te vragen voor de dreiging en intimidatie waarmee ze geconfronteerd worden. Volgens de Limburgse commissaris van de Koning Emile Roemer zien bestuurders steeds vaker dat ze niet meer vrij hun werk kunnen doen. ‘Daarmee zaag je eigenlijk aan de stoelpoten van de democratie.’ Zo moesten de burgemeester en verschillende raadsleden uit Venlo beveiligd worden vanwege protesten rond de komst van een azc.
Een dam opwerpen tegen de normalisering van extreem-rechts geweld vraagt om breedgedragen democratische weerbaarheid. De voorzitter van het Nationaal Comité 4 en 5 mei, Wim van de Donk, zei vrijdag in de Volkskrant te hopen dat de waarden van democratische rechtsstaat niet ter discussie staan. Maar hij erkende ook dat het niet vanzelf wel goed gaat met de democratie. ‘Het onderhouden van het democratische ethos vraagt iets van ons allemaal’. Te beginnen bij het actief steunen van lokaal bestuur dat wettelijke taken uitvoert – zoals het hoort in een democratische rechtsorde.
