Immuuntherapie met witte bloedcellen met extra pootje mogelijk ook inzetbaar tegen kankertumoren
Een bejubelde immuuntherapie tegen (vooral) bloedkankers blijkt tegen veel meer soorten kanker inzetbaar. Bij proefmuizen zagen Amerikaanse onderzoekers alvleesklier-, eierstok- en nierkankers verdwijnen. Veelbelovend, vinden ook Nederlandse experts.
Een tumorcel en een CAR-T-cel.ANP / BSIP
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
De huidige generatie patiënten heeft daar nog niets aan. Eerst moet blijken of de therapie behalve bij muizen ook werkt bij de mens, en of de bijwerkingen te overzien zijn – een proces van jaren. Maar de eerste signalen zijn gunstig, schrijven de onderzoekers in vakblad Science, dat de vondst deze week extra in de schijnwerpers zet.
Daarbij draait het om ‘CAR-T-cellen’. Dat zijn witte bloedcellen (T-cellen) van de patiënt zelf, die buiten het lichaam worden voorzien van een extra pootje waarmee ze kankercellen kunnen vastpakken en aanvallen. Zo beloftevol is die aanpak, dat er in Hoofddorp en Leiden al twee grote fabrieken verrezen voor het ombouwen van T-cellen, en dat onder meer het UMC Groningen en het Amsterdam UMC hun eigen CAR-T-cellen maken.
Maar de techniek heeft een nadeel: CAR-T-cellen werken vooral tegen bepaalde types leukemie en non-hodgkinlymfoom. Tegen vaste tumoren werkt de behandeling nauwelijks. ‘Ons hele onderzoeksveld is er momenteel op gericht om de puzzel van die solide tumoren op te lossen’, zegt universitair hoofddocent Maria Themeli (Amsterdam UMC), net terug van een meerdaagse internationale bijeenkomst over CAR-T-cellen in Spanje.
Onzichtbaar
‘Veelbelovend’, noemt Themeli de nieuwe cellen die de Frans-Amerikaanse CAR-T-pionier Michel Sadelain en zijn New Yorkse onderzoeksgroep nu in stelling brengen. Sadelain besloot de CAR-T-cellen te voorzien van een pootje dat veel meer lijkt op de natuurlijke pootjes van T-cellen. ‘Soms is het beter om dicht bij het natuurlijke mechanisme te blijven’, zegt Themeli, die het werk van Sadelain goed kent. Het gevolg: een CAR-T-cel die gevoeliger is en veel meer tumorcellen herkent en opruimt.
Verrassend: ook kankercellen waarvan experts dachten dat ze onzichtbaar zijn voor de CAR-T-cellen, worden nu opeens aangepakt. ‘Dat is wat mij betreft hier de meest opwindende boodschap’, zegt Themeli.
De CAR-T-cellen uit New York herkennen tumorcellen aan een cruciaal handvat, een eiwit met de catalogusnaam CD70. Tumoren dragen dat eiwit als een soort pantser tegen afweercellen en als gangmaker van hun groei. Dat CAR-T-cellen er niet goed in slagen vaste tumoren op te ruimen, zal wel betekenen dat niet alle kankercellen de CD70-handvatten hebben, dachten wetenschappers altijd. Zoals de vuilnisman die alleen afvalcontainers met een handvat meeneemt, maar losse vuilniszakken laat staan.Maar de gevoeligere CAR-T-cellen nemen ook losse vuilniszakken mee, blijkt uit de Amerikaanse experimenten. Kennelijk beschikken ook andere tumorcellen wel degelijk over de CD70-handvatten, maar dan in lagere concentratie. Dat betekent nogal wat, legt Themeli uit. ‘Dat we die CD70’s niet kunnen zien, betekent niet dat ze er niet zijn. En dat betekent dat je met dit ene product misschien heel veel kankers kunt aanpakken.’
Stap voor stap
Komende jaren moet stap voor stap blijken in hoeverre dat ook opgaat voor de mens. Een van de spannende vragen is of de ultragevoelige CAR-T-cellen niet ook gezonde weefsels aanvallen. ‘Dan zou dat een probleem zijn’, denkt Themeli. De muizen van Sadelain lijken de behandeling in elk geval goed te doorstaan.
De nieuwe vondst markeert de nieuwe trend die momenteel gaande is in de oncologie, naar steeds vernuftigere precisietechnieken met op maat gemaakte cellen. Zo lopen er al meerdere proeven met andere CAR-T-cellen tegen vaste tumoren, bijvoorbeeld door de tumorcellen bij meerdere handvatten te pakken.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten
Opmerking: Alleen leden van deze blog kunnen een reactie posten.