Een jaar Trump II
‘Ik ben jullie wraak’
Terwijl tegenstanders machteloos toekijken vertimmert Donald Trump de Verenigde Staten tot een gepersonaliseerde autocratie en een roofzuchtige staat. Een portret van Trump II in zeven hoofdzonden.
President Donald Trump in het Oval Office, 23 mei 2025
© Samuel Corum / Sipa / Bloomberg / Getty ImagesSchok en afschuw: dat was zo’n beetje de algemene verwachting bij de aftrap van Trumps tweede ambtstermijn – een presidentschap dat dagelijks theater en controverse zou opleveren, maar dat net als Trump I uiteindelijk weinig effectief zou zijn. Die verwachting kon binnen een paar weken de prullenbak in. Donald Trump blijkt in zijn tweede ambtstermijn veel effectiever in het realiseren van zijn ambities en het omvormen van zijn eigen land en de wereld. Het oogt als een schilderij van Jeroen Bosch: waar je ook kijkt zie je verdorvenheid en gruwelijkheid.
Met terreur angst creëren
Om zes uur ’s morgens, elke dag, gaat de negentienjarige scholier Alex de deur uit om te patrouilleren in zijn wijk. Te voet, met een oranje fluitje aan een koord om zijn nek. Alex is een onopvallende, kleine jongen met een bril en een grijze hoodie, die woont in Little Village, een wijk van Chicago met veel immigranten uit Latijns-Amerika. Toen de invallen van de immigratiepolitie ICE begonnen, met colonnes voertuigen en veel getrokken wapens, buurtgenoten wegstoven en zijn ouders de kelder in doken, voelde Alex vooral woede en machteloosheid. Nu is hij ook trots. ‘Ik heb zeker één leven gered’, zegt hij.
Alex is voor overleg naar de Little Village Community Council gekomen. ‘Free Whistles Silvatos’ staat op een poster achter de ruit. Want vanuit dit levendige buurthuis, met overal weggeefspullen en decoraties, worden de buurtpatrouilles georganiseerd, en de Magic School Bus, om kinderen van illegale immigranten naar school te krijgen zonder risico dat hun ouders worden opgewacht. Of overvallen op het schoolplein.
‘Toen de ICE-overvallen begonnen, kregen we tips van broeders uit Los Angeles’, zegt Baltazar Enriquez, voorzitter van het buurthuis, tijdens een bezoek eind november. ‘ICE zet zendmasten uit, zodat waarschuwingen per app te laat aankomen. Daarom lopen hier overal mensen met fluitjes. Zodra mensen ze horen gaan ze zelf ook fluiten. Dan kunnen anderen zich verstoppen en hun huizen op slot doen. Auto’s slaan spontaan af midden op de weg, waardoor de colonnes er niet langs kunnen.’
Zo werd ook de tamales-verkoopster gewaarschuwd door Alex, en ontkwam ze. Maar niemand belemmert de wet, zegt Enriquez. ‘Wij dwarsbomen geen wetsdienaren, want ICE-mensen identificeren zich niet, dragen geen uniform en tonen geen arrestatiebevelen’, zegt hij in de gezellige chaos van zijn kantoor, met onder meer stapels potten pindakaas, een gitaar en een wandtapijt aan post-its. ‘Het zijn gemaskerde mensen met geweren die onze mensen wegvoeren. Ze terroriseren de wijk.’
Dat terroriseren lijkt inderdaad de bedoeling. Traangas, pepperspray, mensen gewelddadig op straat smijten: het was maandenlang dagelijkse praktijk in Los Angeles, Memphis en andere steden. Voor geweld was het dunste excuus genoeg, zoals bij de executie van een moeder vorige week in Minneapolis. ICE ontpopte zich zo niet alleen tot een vehikel voor Trumps uitzettingsbeleid, maar ook voor performatieve machtsuitoefening en wreedheid. Arrestanten (veruit de meesten zonder strafblad) werden naar El Salvador gevlogen en geboeid rondgeparadeerd. Trump en zijn ministers strooiden rijkelijk met oorlogsretoriek en oorlogsmemes en bedreigden steden en staten die vijandig zouden staan tegen het zerotolerancebeleid en trumpisme in het algemeen.
Hierdoor ontwikkelde ICE, dat door Donald Trump met een massieve investering tot de grootste en rijkste federale organisatie ooit werd gemaakt, zich tot een soort privé-militie. ICE werd ‘overstroomd met door Maga-ideologie geïnspireerde rekruten’, schreef The Atlantic, voor wie ICE ‘niet een stap is in een normale politie-carrière, maar een kans om te dienen in Trumps missie om radicale sociale en demografische verandering te bewerkstelligen’. Of lokale politiediensten meewerken met ICE hangt vooral af van hoe de leden over Trump denken.
Immigratie was weliswaar een van zijn belangrijkste verkiezingsthema’s, maar ICE is behalve een vehikel voor immigratiebeleid ook de zichtbaarste exponent van een handelingsmodel: een methode om met maximale dreiging, suggestie van geweld, intimidatie, snelheid, overtreding van burgerrechten en agressieve retoriek de door Maga gehate onderdelen van de Amerikaanse samenleving aan te vallen. Een handelingsmodel dat de door Trump gechannelde woede tegen immigranten, elites, links en woke een uiting gaf.
Daar hoorden steden en staten bij die door Democraten worden bestuurd. Voor het eerst sinds de jaren zestig zette Washington soldaten in tegen de wens van de gouverneurs van individuele staten – destijds om een einde af te dwingen van rassensegregatie in Zuidelijke scholen, nu om statistisch onvindbare ‘epidemieën van criminaliteit’ of aantoonbaar verzonnen ‘wetteloosheid’ te bestrijden in steden die niet met ICE meewerkten. Door de strijdkrachten raasde een ontslag- en degradatiegolf van vrouwen, mensen van kleur en anderen die volgens mensen in de regering-Trump waren voorgetrokken bij promotie.
Universiteiten waren een ander doelwit: de instituties die binnen de Amerikaanse politiek al een eeuw gelden als een van de hoekstenen onder de welvaart en de technologische en militaire dominantie van de VS. In rap tempo vuurde de regering-Trump afgelopen lente decreten, strafkortingen en schadeclaims op universiteiten af, trok financiering en fondsen in en nam boegbeelden van academische vrijheid en elitarisme onder vuur – met name de rijkste universiteit van de wereld, Harvard, moest het ontgelden. Het was een desoriënterende barrage, met ‘een willekeur die altijd een hint van tirannie heeft en een spoor van terreur, met een onvoorspelbaarheid die angst creëert en de neiging om je eigen gedrag ver binnen de lijnen te houden, omdat die lijnen blijven veranderen’, zei de naar Canada uitgeweken historica Marci Shore in De Groene.
En Trumps woede – ‘Ik ben jullie wraak’, had hij vaak gezegd – streek neer op een heel legioen van individuele critici van de president. Persbureau Reuters telde 470 personen en instituties die ‘het doelwit werden van wraakneming door de president’ in de eerste tien maanden van zijn ambtstermijn – ruim anderhalf per dag. Daaronder waren aanklagers die meewerkten aan het onderzoek naar Trumps poging om de verkiezingen van 2020 te stelen. Er zaten FBI-agenten bij die hadden geknield bij Black Lives Matter-protesten, ambtenaren die vaccinatieprogramma’s ondersteunden bij het ministerie van Gezondheid, toezichthouders die protesteerden tegen ingetrokken milieuwetgeving. Maar ook een bestuurder van de nationale bank (want zwarte vrouw) en zeer machtige advocatenkantoren.
Deze acties verschuiven voortdurend het voorstellingsvermogen van Amerikanen van wat er mogelijk is als de president zijn woede ruim baan geeft. The Atlantic benoemt waar dit op neerkomt. Het blad haalt filosoof Natan Sharansky aan, die stelde dat er twee soorten samenlevingen bestaan: die gebaseerd op angst en die gebaseerd op vrijheid. ‘De regering-Trump verandert de VS in een samenleving gebaseerd op angst’, concludeert het blad.
Nieuwszender ABC betaalde vijftien miljoen om af te zijn van claims over negatieve berichtgeving over Trump
© Will Oliver / EPA / Bloomberg / Getty imagesMunt uit de macht slaan
De plannen voor het binnenvallen van Venezuela en het ontvoeren van Nicolas Maduro waren bekend binnen een select clubje. De top van het leger wist ervan, uiteraard, net als ministers en Witte Huis-adviseurs. Niet op de hoogte was het Congres, dat formeel toestemming moet geven voor dit soort buitenlandse ingrepen. Wel op de lijst van ingewijden stonden de Amerikaanse oliebedrijven, vertelde Trump zonder blikken of blozen. Zij hadden immers het vooruitzicht op nieuwe wingebieden.
Dat Donald Trump het presidentschap ziet als een verdienmodel, was bekend. De schattingen over bijverdiensten tijdens de eerste termijn in het Witte Huis lopen uiteen van anderhalf tot tweeënhalf miljard dollar. Het waren vooral Trumps hotels en resorts die extra inkomsten genereerden dankzij de presidentiële uitstraling die zij vier jaar lang genoten.
Na zijn herverkiezing ging Trump door, maar dan op grotere schaal. Nog voordat hij op het bordes van het Capitool stond, konden Amerikanen een compleet nieuwe lijn aan Trump-petjes, whiskyglazen en andere snuisterijen aanschaffen. 168 stuks Trump-merchandise telde de waakhond Citizens for Responsibility and Ethics in Washington. Later konden Amerikanen intekenen op een vergulde Trump-telefoon, te gebruiken op een speciaal Trump 5G-netwerk. Wie een miljoen dollar betaalde mocht op Mar-a-Lago aanschuiven voor een diner met de nieuwe president.
De Amerikaanse geschiedenis kent genoeg voorbeelden van politici en aanverwanten die verdienden aan hun naam, van de ruime sprekersvergoedingen die Bill Clinton vroeg na zijn vertrek uit het Witte Huis tot Hunter Biden die als ‘zoon van’ een lucratieve lobbypraktijk opzette. Maar Donald Trump is ongeëvenaard op dit vlak. De bedragen die hij inmiddels aan het presidentschap heeft verdiend zijn nauwelijks nog in te schatten, concludeerde Michael Johnston, een historicus gespecialiseerd in presidentiële corruptie, in een interview met The New York Times. ‘Hij is een absolute buitencategorie, niet alleen als het gaat om de bedragen, maar ook als het gaat om het negeren van normen’, aldus Johnston. Niet eerder was er een president die zo veel munt uit de macht probeerde te slaan.
Die conclusies werden afgelopen voorjaar getrokken, toen de kas van de Trump-familie net was gespekt door onder anderen Jeff Bezos (28 miljoen om een film over Melania te maken), door lidmaatschapsgelden voor een private club in Washington waar Trumps ministers en adviseurs rondlopen (The Executive Branch, inschrijfgeld een half miljoen dollar) en twee miljard van een investeringsfonds beheerd door de kroonprins van Saoedi-Arabië. Een vliegtuig geschonken als ‘onvoorwaardelijke gift’ door Qatar stond inmiddels op de landingsbaan in Washington. De kosten om het om te bouwen tot officieel Air Force One-vliegtuig moeten volgens Trump komen uit de budgetten voor Amerika’s nucleaire arsenaal.
Nog rijker wordt Donald Trump van het vereffenen van oude rekeningen. Zo schikte YouTube in een zaak die Trump had aangespannen omdat zijn account was geblokkeerd na de Capitool-bestorming. Bijna 25 miljoen maakte de videodienst over. Nieuwszender ABC betaalde vijftien miljoen om af te zijn van verdere claims over negatieve berichtgeving over Trump. En Trump heeft meer dan tweehonderd miljoen dollar geclaimd bij het Amerikaanse ministerie van Justitie, om de schade veroorzaakt door strafrechtelijke onderzoeken te compenseren.
Verreweg de lucratiefste onderneming die zijn hebzucht moet bevredigen ontstond door een 180 graden draai die Trump afgelopen jaar maakte. Tijdens zijn eerste presidentstermijn deed hij cryptomunten af als een financieel luchtkasteel. Inmiddels zijn digitale munten en aanverwante zaken de voornaamste business van de Trump Organisatie. Deze wordt gerund door zijn zoon Eric, maar met vader nog altijd als eigenaar en begunstigde. De Trumps kochten op grote schaal cryptomunten, startten hun eigen cryptoplatform en brachten een digitale Trump-dollar op de markt. The New Yorker, die een poging deed om de totale omvang van de Trump-crypto-onderneming te schatten, kwam uit op een totaal van meer dan tweehonderd miljard dollar.
En Trumps beleid beweegt netjes mee met zijn financiële belangen. De Amerikaanse toezichthouder op de financiële markten schrapte de verplichting dat digitale munten door financiële instellingen onder dezelfde regels moeten worden geplaatst als normaal financieel bezit. Onderzoeken van justitie naar bestaande cryptoplatformen werden stilgelegd. En Trump tekende een wet waarmee stablecoins, digitale munten gelinkt aan de koers van andere activa (vaak de dollar), gebruikt kunnen worden als betaalmiddel. Critici zien een kaartenhuis ontstaan, met als mogelijk gevolg een financiële crisis zoals die in 2008: alles is erop gericht om de parallelle digitale geldstromen zo soepel en ongereguleerd mogelijk te houden.
In hoeverre dat zo blijft hangt deels af van hoe machtig Trump over een jaar nog is. Als de Republikeinen hun meerderheden in het Congres kwijtraken kan nieuwe regulering snel volgen, voorspelde persbureau Reuters. 2026 kan zomaar het jaar blijken waarin het cryptofeestje voorbij is, aldus de nieuwsdienst. Wellicht dat Trump mede daarom ook nog altijd aangetrokken blijft tot harde munten, al werd de nobele penny ter waarde van een dollarcent door Trump uit de roulatie gehaald. Wel kunnen Amerikanen dit jaar betalen met een dollarmunt waarop de afbeelding van Trump staat, geslagen ter ere van Amerika’s 250-jarige bestaan op 4 juli 2026. Een plan voor een munt met Trumps beeltenis op beide zijden bleef hangen op de tekentafel. Het zou een passend besluit zijn geweest van hoe een jaar Trump, in ieder geval in financieel opzicht, verliep: welke kant er ook boven komt te liggen, hij wint altijd.
De afgunst richting Europa, vertaalt zich uiteindelijk in de drang om Europa naar eigen evenbeeld te vormen
© Bloomberg via Getty ImagesEen roofzuchtige staat
Als je kinderen vertelt dat ze een hete verwarming niet moeten aanraken, doen sommige dat ook niet. Andere kinderen houden hun hand er onmiddellijk tegenaan om te zien of zij het wél kunnen. Hoe vaak Donald Trump zijn hand brandde als kind is onbekend, maar als volwassene is hij duidelijk van de tweede soort. In geopolitiek opzicht tenminste wel.
Neem Trump I. Dreigementen weerhouden Iran er niet van om uranium te verrijken? Trump gooide een akkoord met Iran weg en probeerde het toch. Met de onhandelbare dictator Kim Jong-un valt geen akkoord te sluiten? Trump wilde het erop wagen. China laat zich in een handelsoorlog niet zomaar opzijzetten? Trump I moest het toch proberen. Steeds mislukte het. En dat vier jaar lang.
‘Als het gaat om internationale conflicten, leert Trump alles via de moeilijke weg. Hij leert geopolitiek in real time’, concludeerde jurist Suzanne Nossel in Foreign Policy. Ze zag een vast patroon. ‘Bij het ene na het andere vraagstuk begint Trump met het trotseren van conventionele wijsheid en het volhouden dat een gedurfde nieuwe aanpak tot doorbraken zal leiden’, mede omdat Trump zichzelf bekwamer, moediger en krachtiger vindt dan zijn voorgangers. ‘Maar telkens keert hij terug naar iets wat veel dichter bij het beleid ligt dat adviseurs hem vanaf het begin hebben aangeraden.’
De Donald Trump van Trump II leek in dit opzicht op de oude voet van start te gaan. Vrede in Oekraïne moeilijk? Regelt hij in 24 uur. Invoerheffingen van tientallen procenten per land onmogelijk? Toch gewoon proberen. Territoriale expansie van de VS ondenkbaar? Hold my beer. Er was opnieuw veel theater en veel schok, maar Trump ontdekte proefondervindelijk dat vrede in Oekraïne niet een kwestie is van Zelensky afblaffen, dat Canadezen ook niet bij de VS willen als ze worden bedreigd, en dat Egypte niet twee miljoen Gazanen opneemt omdat Trump dat een goed idee vindt.
Maar enkele cruciale zaken leken wel veranderd. Ten eerste bleven Trump en zijn topadviseurs overtuigd van de noodzaak van machtspolitiek (zijn rechterhand Stephen Miller zei dat ‘de echte wereld wordt geregeerd via macht’, en dat dit ‘de ijzeren wet van de wereld is sinds het begin van de tijd’), maar zij koppelden dit aan het idee van machtszones. ‘De eerste maanden van 2025 laten een nieuwe revolutie zien’, concludeerde het Franse instituut voor internationale betrekkingen (ifri) al halverwege het jaar. ‘Trump lijkt afstand te nemen van de zero sum-concurrentie die zijn eerste ambtstermijn kenmerkte en lijkt zich neer te leggen bij een verdeling van de wereld in invloedssferen. De prioriteit die de VS geven aan het westelijk halfrond, van Groenland tot Panama, illustreert dit.’
Ten tweede bleek de veel effectievere greep van Trump op de macht binnen de VS (na zijn ineffectieve eerste ambtstermijn voorbereid door teleurgestelde discipelen en vastgelegd in het document Project 2025) grote gevolgen te hebben voor Amerika’s internationale politiek. Waar in zijn eerste termijn ervaren mensen om hem heen voortdurend zijn radicale impulsen afremden (zoals het opbreken van de alliantie met Europa en het afbreken van het mondiale handelsstelsel), is zulk tegenwicht nu veel zwakker en hebben extreme figuren als Miller en JD Vance vaak de overhand in de factiestrijd binnen de regering.
Hierdoor wordt de fundamentele mateloosheid van Donald Trump nu omgezet in een onstilbare gulzigheid in de geopolitiek van de VS. Waar Amerikaanse handelspolitiek decennialang in het teken stond van een hoger politiek doel, boog Trump dit om naar een directe verrijking van de VS. Zijn invoerheffingen, aangekondigd op Independence Day, raakten vriend en vijand gelijk. En al ontwrichten zij de wereldeconomie minder dan gedacht, invoertarieven over de wereld zijn nu hoger dan ze in tachtig jaar zijn geweest. Zo werden de VS van een motor van het internationale economische systeem een roofridder, die zijn winst in het internationale systeem niet wil halen uit een spilfunctie, maar als tolheffer.
Donald Trump probeerde in 2025 Amerika’s politieke relaties op eenzelfde manier te exploiteren. In de praktijk kwam dat vaak neer op bondgenoten onder druk zetten om handelsconcessies te krijgen. Taiwan ‘moest betalen’ voor bescherming door de VS. Japan en Zuid-Korea – landen met een diepgaande politieke band met de VS en tienduizenden Amerikaanse soldaten op hun grondgebied – onderhandelden een nieuw handelsakkoord uit, waarbij ze volgens Trump negenhonderd miljard dollar gingen overhevelen. Europa werd het hele jaar onder druk gezet en een pijnlijk slecht handelsakkoord opgedrongen met de hefboom dat de VS anders Oekraïne aan zijn lot zouden overlaten. En waar Trump geen afpersingsmogelijkheden ziet, zoals in de VN, trekt hij zijn land gewoon terug.
Maar het meest verbijsterde Trump de wereld door Amerika een nieuwe gedaante te geven als imperialistische veroveraar. Na verontrustende taal aan het begin van het jaar over Panama, Canada en Groenland luwde die, tot Trump Venezuela in het vizier nam. Na een wekenlange jacht op beweerde ‘drugsboten’ ontvoerden Amerikaanse commando’s even na nieuwjaar president Maduro. De VS zouden Venezuela gaan ‘runnen’, zei Trump, en ‘we gaan hun olie nemen’. Onmiddellijk begon hij opnieuw over Groenland.
Het was een verbijsterend slot van een verbijsterend jaar. En toch verandert dat het feit van Amerika’s lange, trage neergang niet, stelde Samuel Moyn, historicus aan Yale, in weekblad The New Statesman. ‘De stortvloed aan terechte veroordelingen verhult dat Trumps daad de geopolitieke neergang van de VS weerspiegelt, niet een imperiale renaissance’, aldus Moyn. ‘Nooit eerder vormden bokkesprongen in Latijns-Amerika een compensatie voor mondiale imperiale terugtrekking. Maar Trumps buitenlandse politiek staat nu voor beide zaken tegelijk.’
‘De regering-Trump verandert de VS in een samenleving gebaseerd op angst’
© Spencer Platt / Getty ImagesGroter dan het land dat hij leidt
Het is een vreemd soort déjà vu als Aftyn Behn de deur opendoet en voorgaat naar haar campagnehoofdkwartier: de omgebouwde garage van een woonhuis in een bepaald niet chique buitenwijk van Nashville, Tennessee. Niet omdat Behns gezicht niet van de lokale televisie af te slaan is. Wat je hier namelijk ook kijkt, nationale of regionale zenders maar ook YouTube of TikTok, nergens ontkom je aan de eindeloze stroom attack-ads waarin Behn – de Democratische kandidaat in een tussentijdse verkiezing voor het Huis van Afgevaardigden – door Tennessees Republikeinen wordt afgeschilderd als ‘dangerously radical’.
Maar dat is niet waar het gevoel van herkenning vandaan komt. Ondanks de stellingkast met frisdrank en yard signs, het flip-overbord met notities van een brainstorm, de ministudio en de gedetailleerde kaart van kiesdistrict Tennessee 7, voelt het niet als Amerika, maar als het onderkomen van een tegen het regime opboksende oppositiepartij in Centraal-Europa. Even later zegt Behn het ongevraagd zelf: ‘Het was heel nuttig om tips te krijgen uit landen waar ze hier al langer ervaring mee hebben, op een conferentie met oppositieleden uit landen als Hongarije, Argentinië en Egypte.’
Behn is een kleine, blonde en energieke jonge vrouw, die niettemin uitgewrongen oogt aan het einde van opnieuw een lange dag, eind november, kort voor de verkiezingen. Dat ze die uiteindelijk verloor, was niet het grote nieuws: wél dat de behoorlijk linkse Behn gevaarlijk dicht bij een overwinning kwam. Dat was namelijk objectief onmogelijk, in een zwaar in het voordeel van de Republikeinen hertekend kiesdistrict, in een dieprode staat, tegen een door Donald Trump gezegende Irak-veteraan. En dus gingen de alarmbellen af in Washington, werd Tennessee overstroomd met Republikeins geld, en begon een niet-aflatende haatcampagne.
‘Toen ik me kandideerde, wist ik wat dat betekende. Dit moment vereist dat je bereid bent om een kogel op te vangen voor je kiezers of de gevangenis in te gaan’, zegt Behn. ‘Het is een last, maar ik heb een gedegen opleiding en ik heb training gekregen in het bestrijden van autoritarisme. Ik zie hoe autoritarisme werkt, hoe het begint bij vijanden aanwijzen, de propagandamachine aanzetten en dan de overheidsinstituties op staats- en federaal niveau tot wapen maken. En wij gaven altijd advies daarover aan mensen in andere landen. Dus dit is nieuw voor ons. We zijn een wereldrijk in verval en het wordt chaotisch, gewelddadig. Of de Amerikaanse democratie het zal overleven? We zullen zien.’
Een jaar Trump on steroids heeft de hoop dat het antwoord op Behns vraag ‘ja’ luidt aanzienlijk getemperd. In rap tempo werkte Trump in twaalf maanden een fors aantal hoofdstukken af in wat democratie-experts ‘the authoritarian playbook’ noemen: de cruciale stappen die een leider moet zetten om een politiek systeem naar zijn hand te zetten.
De cruciale eerste stap waren de massaontslagen binnen de Amerikaanse ambtenarij, een taak die grotendeels werd uitbesteed aan Elon Musk met een nieuw bedacht Department of Government Efficiency. Meer dan driehonderdduizend federale overheidsbanen verdwenen in 2025. Vooral op gebieden waar Trump van afwil: buitenlandse hulpverlening, weer- en klimaatonderzoek, diversiteitsbeleid en meer. Dit had een dubbele missie. Minder experts betekent minder machtsdeling en minder tegenspraak. En passant kon Musk een gecentraliseerde database aanleggen met de persoonlijke informatie van miljoenen Amerikanen. ‘Deze combinatie van datadiefstal en infiltratie van de staat kent geen precedent’, stelde Ruth Ben-Ghiat, een historicus gespecialiseerd in autoritaire leiders, op de site van de onafhankelijke mediaorganisatie Project Syndicate. ‘De zittende en aanstaande tirannen van de wereld kunnen er veel van leren.’
Een overheidsonderdeel waar team-Trump zich in het bijzonder op richtte was het ministerie van Justitie. New York Times Magazine sprak tientallen ontslagen of opgestapte juristen en maakte in november de balans op: lopende rechtszaken werden opgeschort vanwege politieke redenen, juristen werd gevraagd bewijs te zoeken in zaken die op aangeven van Trump werden gestart tegen individuen die hem in het verleden dwars zaten. Het type onderzoek dat vooral van de rol verdween waren corruptiezaken en vormen van witteboordencriminaliteit. ‘Het ministerie van Justitie is Trumps persoonlijke rechtskantoor geworden’, constateerde Kim Wehle, hoogleraar constitutioneel recht in Baltimore.
De Amerikaanse veiligheidsdiensten, ondertussen, zijn het persoonlijke vervolgingsinstrument van de Maga-beweging geworden. Ga op zoek naar ngo’s, activisten en financiers die zich ‘anti-Amerikaans, antikapitalistisch en anti-christelijk’ gedragen, was de opdracht die Trump meegaf aan de FBI in een ‘nationaal veiligheidsmemorandum’ dat hij opstelde na de moordaanslag op de conservatieve influencer Charlie Kirk. De basis om iedere tegenstander van Maga aan te pakken, inclusief politieke oppositie, werd daarmee gelegd.
Wat de kenners van autoritarisme afgelopen jaar vooral verbaasde was het tempo waarmee de regering-Trump de Amerikaanse democratie omboog richting autocratie. ‘Regime change’ noemde journalist Anne Applebaum het in een vraaggesprek met radiozender NPR: alles is erop gericht om de oude orde af te breken en een nieuwe op te bouwen. In het geval van Trump II is dat een parallel proces: wie zich niet schikt naar de Maga-agenda loopt het risico op ontslag, wie een overheidsbaan zoekt moet voldoende loyaal zijn aan Donald Trump. ‘Een federaal personeelsbestand toegewijd aan Amerikaanse waarden’, zo omschreef het Witte Huis zijn doel in een decreet. De impliciete boodschap: Trump is Amerika, en Amerika is Trump. Wie uit die cirkelredenering stapt, krijgt het label van systeemvijand opgeplakt. Noem het de hoogmoed van de autoritaire leider die zichzelf groter acht dan het land dat hij leidt.
Potemkin-vredes en de zaden van nieuw conflict
Toen de bijbelvaste pindaboer Jimmy Carter in 1977 president van de VS werd, beet hij zich vast in het vastgelopen vredesproces in het Midden-Oosten. Hij bereidde veertien maanden lang een vredestop voor tussen de leiders van Israël en Egypte. Toen die er kwam, in buitenverblijf Camp David, week hij twee weken lang nauwelijks van hun zijde. Hij onderhandelde eindeloos, verdiepte zich dagenlang in details en bleef na het tekenen van de vrede jarenlang betrokken bij de uitvoer. Zo begon hij een traditie die latere presidenten imiteerden: vele taaie uren en diplomatieke energie investeren, en aan het eind handen schudden op het gazon van het Witte Huis. Maar dat is hopeloos retro.
Pakistan en India hadden duizend jaar gevochten toen president Trump besloot zich ermee te bemoeien. Dat zei hij in ieder geval, nadat de twee landen (die in 1947 werden gesticht) in mei wederzijdse aanvallen hadden gestaakt. Direct postte Donald Trump dat de landen ‘na een lange nacht van gesprekken, bemiddeld door de VS, tot een staakt-het-vuren besloten hadden’. Op een persconferentie vertelde hij erover. ‘Ik gebruikte handel om het te doen. Ik zei: “Jongens, kom op, laten we een deal maken. Laten we geen nucleaire raketten uitwisselen maar de dingen die jullie zo mooi maken.”’ En hij vroeg ruimhartig een applaus voor zijn minister Rubio: ‘Sta op, Marco, wat heb je daar een goed werk verricht.’
Het probleem was dat dit hele verhaal van A tot Z verzonnen was. India, dat er niet van houdt om als een kleine jongen te worden behandeld, liet weten dat de VS geen enkele rol hadden gespeeld – tot woede van de president. Het bood een inkijkje in de manier waarop Trump de rol van mondiale vredestichter heeft geüpdatet naar de nieuwe eeuw. Het kan allemaal zonder die maanden- of zelfs maar dagenlange inspanning. Je kunt ook skippen en direct naar de persconferentie en het fotomoment.
Er is natuurlijk een reden waarom Carter zich wekenlang met andere leiders opsloot, of waarom Clinton een team samenstelde dat wekenlang kriskras door Europa vloog en Servische en Bosnische leiders drie weken met een leger ambtenaren bij elkaar zette op een Amerikaanse vliegbasis. Vrede is geen zaak van pr, maar van zo exact en gedetailleerd mogelijk vastgelegde afspraken, die constant worden gemonitord door capabele buitenstaanders.
Daar heeft Trump niet het geduld, de interesse, of het karakter voor. ‘Hij wil gezien worden als degene die centraal staat. Hij is een meester in het sluiten van deals, niet zomaar een carrière-expert van het ministerie van Buitenlandse Zaken’, schreef de Britse hoogleraar Jonathan Monten in The Independent. Omdat die experts het afgelopen jaar zijn genegeerd of ontslagen, zijn bij de vredesinitiatieven van de regering-Trump ‘de kwaliteit van de voorbereiding, de expertise en de diplomatieke onderhandelingen allemaal extreem laag’.
De nieuwe Amerikaanse luiheid bij het werken aan vrede wreekte zich het afgelopen jaar van Congo tot de Mekong. Landen met diepgaande, slepende conflicten kregen soms een paar telefoontjes uit Washington en beloofden weer te gaan praten of hun gevechten te pauzeren: Egypte en Soedan, Thailand en Cambodja, Kosovo en Servië. Trump riep dan dat hij opnieuw een vrede had gesticht, wat niemand ooit was gelukt, terwijl de onderliggende problemen niet waren aangekaart en het geweld snel weer begon of nooit gestopt was.
Tussen Rwanda en Congo gebeurde dat tweemaal in een jaar, de laatste maal in een leegstaand gebouw waarop een paar dagen eerder de gouden letters Donald J. Trump Institute of Peace verschenen waren. Bij Israël en Iran behelsde de vrede niet meer dan een einde aan bombardementen waar de VS zelf aan meededen.
Baat het niet dan schaadt het niet, kun je denken. Maar dat is niet hoe veel experts het zien. Zoals de Nederlands-Amerikaanse Ivo Daalder, voormalig ambassadeur van de VS bij de Navo. Of Harvard-hoogleraar Stephen Walt. ‘Trumps Potemkin-vredes vormen een gevaar in zichzelf’, schreef hij in The Washington Post, omdat zij ‘de zaden inzaaien voor volgende conflicten’.
Dit werd duidelijk bij de belangrijkste vredesdossiers die Trump op zijn bureau had: Oekraïne en Gaza. Trump maakte in beide gevallen direct duidelijk dat hij geen onpartijdige middenpositie wilde innemen, maar dat hij aan de zijde van de sterkste een eenzijdig bestand wilde opdringen aan de zwakkere. Zijn afgevaardigde was de onverbiddelijke amateur Steve Witkoff, die nooit iets liet vastleggen en over de Trump Towers en ander vastgoed sprak terwijl bestandslijnen, vredestroepen en honderden cruciale details werden vooruitgeschoven naar later.
Amerika’s betrokkenheid leverde in Gaza tenminste een reductie van het geweld op en een druppelsgewijze hervatting van de levering van hulpgoederen. Maar de vredestroepen die worden genoemd in het A4’tje met goede voornemens dat Trump presenteerde als vredesakkoord, bestaan niet, en van het niet zo kleine probleem Hamas wordt in feite gedaan alsof het niet bestaat. Nieuw geweld is vrijwel gegarandeerd.
In het geval van Oekraïne leverde Trumps wens om met zo weinig mogelijk inspanning tot zo veel mogelijk pr te komen een achtbaanjaar op, met onder meer Zelensky’s vernedering in het Witte Huis, een publieke rehabilitatie van Poetin in Alaska, tegenstrijdige aankondigingen en Europese leiders die wanhopig intervenieerden om meer details en minder eenzijdigheid in Witkoffs voornemens te krijgen. De status van dit alles is na een jaar nog volstrekt onduidelijk.
‘Je kunt niet genoeg benadrukken hoezeer Trumps vredesinitiatieven verschillen van elk normaal diplomatiek proces’, concludeerde de doorgewinterde Britse hoogleraar Lawrence Freedman. Voorlopig werpt het nog geen vruchten af.
De nieuwe Amerikaanse luiheid bij het werken aan vrede wreekte zich het afgelopen jaar van Congo tot de Mekong
© Alex Wong / Getty ImagesEuropa naar eigen evenbeeld vormen
Afgelopen mei, op steenworp afstand van het presidentiële paleis aan de Champs Élysées, kwam een gezelschap samen om trans-Atlantische zaken te bespreken. De locatie was de Cercle de L’Union Interalliée, een exclusieve club voor leden van de Franse politieke, economische en culturele elite, opgericht tijdens de Eerste Wereldoorlog. Hoofdspreker op de bijeenkomst was Kevin Roberts, directeur van de Heritage Foundation, de invloedrijke denktank die met Project 2025 een handboek leverde voor Trumps tweede termijn. Onderwerp van gesprek, zo berichtte Le Monde, was ‘de toekomst van het conservatisme in Frankrijk en het Westen’.
Het was niet de eerste keer dat een vertegenwoordiger van de Maga-beweging zich openlijk bekommerde om ‘het Westen’. In februari 2025 zorgde vicepresident JD Vance voor beroering op de Veiligheidsconferentie in München door migratie, te weinig ruimte voor uiterst-rechtse partijen en vermeende inperkingen van de vrijheid van meningsuiting aan te wijzen als de grootste bedreiging voor Europa. Amerika onder Donald Trump zou een ‘gedeelde beschaving’ op een nieuwe koers zetten.
Dat Trumps beleid niet alleen het belang van Amerika zelf maar dat van het Westen als geheel dient, klonk ook door in de rechtvaardiging die Stephen Miller gaf voor de militaire inval in Venezuela. In een bericht op X stelde de Trump-adviseur dat ‘het Westen’ aan ‘zelfbestraffing’ deed door migranten uit voormalige koloniën toe te laten en aan ontwikkelingshulp te doen. Miller presenteerde het ontvoeren van Maduro en het opeisen van Venezuela’s olie als een punt achter het postkoloniale tijdperk en het begin van een nieuwe fase waarin grootmachten weer het bestuur van kleinere naties en het beheer van hun natuurlijke hulpbronnen overnemen.
Het jongleren met grote begrippen als ‘het Westen’ en ‘de westerse beschaving’ is een van de meer ongrijpbare kenmerken van een nieuwe ronde Trump. Is het een historisch cosplay met negentiende-eeuws denken? Gezwollen rechtvaardiging van wat neerkomt op platte piraterij en confiscatie? Geloven types als Vance en Miller daadwerkelijk dat ze een soort 21ste-eeuwse kruisvaarders zijn, belast met het bevrijden van een beschaving?
Duidelijk is in ieder geval dat dit type denken Trumps Amerika tegenover Europa plaatst. Het Europese continent is het afgelopen jaar een object geworden om de les te lezen en af te speuren naar mogelijkheden voor economisch gewin. De regering-Trump wil dat Europa zijn ‘markten opent voor Amerikaanse goederen en diensten’, zo viel te lezen in de Nationale Veiligheidsstrategie die het Witte Huis eind 2025 publiceerde. In dat document werd Europa in de huidige vorm in feite als vijand neergezet, wat kan veranderen als het continent zijn ‘zelfvertrouwen als een beschaving’ en ‘westerse identiteit’ terug zou krijgen.
Hoe Europa dat moet doen, werd hier ook beschreven: Amerika’s fossiele koers overnemen en afscheid nemen van ‘desastreus’ klimaatbeleid, ‘verstikkende regulering’ schrappen en meer wapens kopen, bij voorkeur van Amerikaanse makelij. Wat betreft de oorlog in Oekraïne moet zo snel mogelijk een ’strategische stabiliteit’ met Rusland gevonden worden. Om ‘herstel van Europese grootheid’ te bereiken moet Europa afscheid nemen van ‘minderheidsregeringen die de basale principes van democratie vertrappen’. Europa, kortom, moet worden zoals Trumps Amerika. En eigenlijk, zo is de suggestie in het document, willen Europeanen dat ook. Het is simpelweg een kwestie van een ander bestuur, waarbij de VS gaan helpen.
Deze koloniale mentaliteit in de Amerikaanse regering werpt een wereldhistorische vraag op: hoe heeft het kunnen gebeuren dat de VS, ontstaan als Europese kolonie, nu zelf een koloniale opstelling kiezen richting het werelddeel waaruit ze voortkwamen? Materiële belangen – vandaar het gehamer van de regering-Trump op markttoegang – is een verklaring. Strategische belangen is een tweede (de veiligheidsstrategie maakt duidelijk dat Amerika Europa in zijn machtssfeer wil houden, en buiten die van China). En misschien is er ook iets psychologisch aan de hand. De afgunst richting Europa, dat zichzelf als de kern van de westerse beschaving beschouwde en met een zeker cultureel dedain naar Amerika keek, vertaalt zich uiteindelijk in de drang om Europa naar eigen evenbeeld te vormen.
Of reageren de VS op een bepaalde mate van verwaarlozing door Europa, dat wel het comfort van de Amerikaanse militaire bescherming bleef genieten? Na de Koude Oorlog, zo schrijft Bruno Maçães in History Has Begun: The Birth of a New America (2022), lag de ‘strategische prioriteit’ bij het project van Europese eenwording en convergentie, in plaats van bij de veel vagere ‘westerse identiteit’. De afgelopen decennia, stelt Maçães, ‘kreeg het bouwen aan een verenigd Europa voorrang op het bouwen aan een verenigd Westen’. De VS lijken volop in dat gat te zijn gesprongen.
Dat Amerika’s beschavingsmissie vooral wordt uitgedragen door figuren rondom Donald Trump, suggereert dat de president, toch al niet bekend om een beschouwelijke inslag, weinig interesse toont in de culturele opsmuk bij Amerika’s machtspolitiek. Toch krijgt ook deze op aanzien beluste Amerikaanse president iets wat hij zelf nastreeft. Als hij de hand schudt met Xi Jinping en Vladimir Poetin heeft hij leiders tegenover zich die zichzelf zien als belichaming van een groot rijk, een beschaving met een illustere geschiedenis en een missie in het heden. Het Maga-denken is een manier om daar niet voor onder te doen.
Het sluiten van de grenzen was een van Trumps grootste verkiezingsbeloftes
© Salvadoran Government / Getty ImagesBarsten in de Maga-coalitie
Het sluiten van de grenzen was een van Trumps grootste verkiezingsbeloftes, en inderdaad zijn de mogelijkheden om Amerika binnen te komen aanzienlijk gekrompen. Het Amerikaanse ministerie van Binnenlandse Veiligheid claimt dat de afgelopen zeven maanden niemand zonder papieren in de VS heeft kunnen blijven. Reguliere migratie is ook ingeperkt. De regering-Trump gaf zeshonderdduizend minder werkvisa uit dan het jaar ervoor. Ook namen de VS minder vluchtelingen op. Als dit zo doorgaat neemt het aantal arbeidskrachten in de VS af met bijna zeven miljoen, becijferde denktank National Foundation for American Policy. Daar lijkt het Witte Huis niet om te malen. Hoe minder migranten, hoe minder druk op het zorgsysteem, hoe minder misdaad en hoe beter de toetsuitslagen op de scholen, stelde Trump-adviseur Stephen Miller.
Toch zijn er achterdeurtjes. Wie Fort Amerika wil betreden, kan maar beter veel volgers verzamelen op Instagram, TikTok of OnlyFans, het platform waar sekswerkers en beroemdheden zichzelf uitventen. Influencers en webcammodellen blijken oververtegenwoordigd in de speciale visumcategorie O-1B, bedoeld voor ‘exceptionele personen in kunsten of wetenschappen’, berichtte de Financial Times.
Dit type visum ontstond toen Nixon in de jaren zeventig John Lennon wilde deporteren. Zijn advocaten betoogden met succes dat de ex-Beatle over bijzondere talenten beschikte en daarom een aanwinst voor de VS zou zijn. Datzelfde oordeel velde de regering-Trump over onder anderen het Mexicaanse naaktmodel Yanet Garcia en de Canadese Aishah Sofey, mede-oprichter van Bop House, een collectief van jonge vrouwen die hun lichaam als content inzetten op digitale media.
Dat – vooral mannelijke – lust het ritme van Trump II mede bepaalt, blijkt ook uit het schandaal waar de Amerikaanse president zich met weinig succes van probeert te distantiëren. Na maandenlange obstructie moest Trumps regering het Epstein-dossier publiceren, wat er allerminst voor zorgde dat het journalistieke en politieke spitwerk naar de banden tussen Donald Trump en de zedendelinquent stopte. Ook de achterdocht zakte niet, omdat grote delen van het dossier leken te ontbreken. Wat wel toegankelijk was, was vaak zwartgelakt. Epstein bleek Trump in 2011 te hebben omschreven als ‘de hond die nog niet geblaft heeft’ en pende in 2019 de woorden ‘of course he knew about the girls’ neer. Het voedde de speculatie dat Trump betrokken was bij de misdaden van Epstein. ‘Trump is een soort negatieve ruimte binnen het Epstein-dossier’, concludeerde The New Yorker: hij lijkt op allerlei plekken aanwezig, maar je ziet hem nooit.
Over zijn graf heen heeft Epstein daarmee iets voor elkaar gekregen wat eerder zelden gebeurde in de Amerikaanse politiek: openlijke confrontatie van Republikeinen met Donald Trump. Licht willen werpen op grootschalig seksueel misbruik door een figuur met nauwe banden met de politieke en zakelijke elite, bleek een van de weinige onderwerpen waarop de Maga-beweging niet wenste te plooien naar Trumps wensen. Er waren voldoende Republikeinse volksvertegenwoordigers om de eis tot openbaarheid aan een politieke meerderheid te helpen.
Er bleken ook banden te bestaan tussen Epstein en Steve Bannon, de stokebrand van de Maga-beweging die soms op goede voet met Trump verkeert en dan weer naar de buitenranden van de macht wordt verbannen. Het Epstein-dossier bevat uitgebreide mailwisselingen tussen de schimmige Epstein en de loslippige Bannon. Trump was een van de onderwerpen die ze bespraken. Bannon vroeg zich af of inzetten op Trump op langere termijn wel een winnende strategie zou blijken.
En waar één barstje ontstaat, volgen er vaak meer. Zo waren er twee Republikeinen die een tegenstem uitbrachten tegen de ‘Big Beautiful Bill’, de financiële omnibuswet waarmee Trump belastingen verlaagde, snoeide in sociale voorzieningen en de defensie-uitgaven verhoogde. In de staat Indiana kozen lokale Republikeinen voor eerlijkheid toen hun partijgenoten in het staatsbestuur probeerden de kieskaart zo te hertekenen dat de Democraten hun landelijke zetels in het Huis van Afgevaardigden vrijwel zeker zouden kwijtraken. Trump dreigde vervolgens alle financiering voor Indiana te staken. Hij stuurde vicepresident Vance. Het regende talloze anonieme bedreigingen. Alles tevergeefs. De kiesdistricten in de staat blijven zoals ze zijn.
Zolang de Maga-beweging bezig was met de macht veroveren, leken de gelederen gesloten. Nu dat doel bereikt is, steken de onderlinge tegenstellingen de kop op. De tech-miljardairs die zich tegen de macht aan hebben gevlijd, willen graag ruim baan voor de AI-economie (en een bail-out mocht die een zeepbel blijken). De cultureel-conservatieve achterban vreest voor het welzijn van kinderen als ze in contact komen met technologie die niet van de mens te onderscheiden is.
Terwijl Trump tegenover investeerders AI bezingt als ‘de belangrijkste technologische revolutie ooit’, waarschuwt Bannon voor ontmenselijking. Ook is er volgens hem sprake van ‘boevenkapitalisme’ omdat de sector begunstigd wordt in ruil voor donaties aan Trump. En tussen Trump en de tech-elite loopt ook niet alles soepel. Het besluit van het Witte Huis om de visa voor hoogopgeleide migranten te beperken en fors duurder te maken, stuitte op onbegrip in Silicon Valley.
Is Trump II daarmee eigenlijk een onmogelijke coalitie? The Atlantic voorspelde het al aan het begin van het jaar. ‘Tijdens Trumps tweede termijn kan niet iedereen winnen’, schreef het tijdschrift kort nadat de macht in Washington gewisseld was. Donald Trump zal er alles aan doen om te zorgen dat hijzelf in ieder geval niet de verliezer is. Of de Republikeinen daarmee de macht in handen kunnen houden, eerst tijdens de midterm-verkiezingen en daarna tijdens een presidentiële race, wordt steeds meer de vraag.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten
Opmerking: Alleen leden van deze blog kunnen een reactie posten.