donderdag 16 november 2023

The ‘other’ Palestine protesters quietly shutting down arms factories

 



The ‘other’ Palestine protesters quietly shutting down arms factories

JVL Introduction

For many years direct action activists have been striving to close down Israeli arms production in Britain.

The chose this path after concluding, as Huda Ammori puts it, that “there wasn’t a democratic process in this country when it came to Palestine… direct action was the only route left”.

Anita Mureithi writing in openDemocracy provides an update on their struggles targeting Elbit Systems in particular, the growth of popular support for their actions, and the repression with which they are being met.

This article was originally published by OpenDemocracy on Mon 13 Nov 2023. Read the original here.

The ‘other’ Palestine protesters quietly shutting down arms factories

Activists are taking their fight from munitions makers to the courtroom as the ‘Elbit Eight’ trial begins

Among them are members of the ‘Elbit Eight’, the latest group of activists set to face trial for taking direct action against arms companies. From Monday, they will be fighting charges of conspiracy to commit criminal damage, burglary, and – for some – blackmail.

The charges relate to a series of protests held during the first six months of the group’s inception in 2020. They have since led several mobilisations around the country targeting the factories and offices of firms accused of supplying munitions used in Israel’s occupation of Palestine. Their main target – Elbit Systems – is Israel’s largest arms producer, providing at least 85% of drones used by the Israeli military. Their methods have included sit-ins, blockades and paint jobs.

When a handful of activists stormed the London headquarters of Elbit in July 2020, co-founder Huda Ammori says, they were spurred on by the realisation that “there wasn’t a democratic process in this country when it came to Palestine… direct action was the only route left”.

Since then, bearing cans of spray paint and often dressed in red boiler suits and dark balaclavas, Palestine Action activists claim to have forced the permanent closure of two of Elbit’s sites, including their London head office, and the cancellation of contracts between the Ministry of Defence and Elbit systems – though Elbit and the government have denied that the protests played a role.

As the Israeli bombardment of the Gaza strip intensifies, so have the group’s protests. Earlier this week activists locked themselves to each other for hours and blockaded the entrance of Elbit’s Bristol site, completely shutting down operations. A day earlier, they had used similar methods to shut down Elbit’s Instro Precision factory in Kent.

Ammori said previous tactics she’d tried, such as writing to MPs, signing petitions and campaigning for divestment were ineffective because of an “institutional unwillingness” to accept the facts surrounding the human rights violations against Palestinians.

“I was focusing on institutional complicity – things like university investments and public fund investments. I truly did believe that that would work… But when I compare it to the Fossil Free campaign, which had been doing university divestment for decades before us, their trajectory was a lot better than it was for Palestine.

“There’s this constant obstruction or unwillingness to just accept facts… We’d have all of the research, all of the protests, all of the things that back up what we were saying but there was never a willingness from institutions to look like they were supporting Palestine in any way.”

When it comes to supporting Palestine you get this even more intense repression

Last month, Declassified UK revealed that despite Israel’s illegal occupation of the Palestinian West Bank, Gaza Strip and East Jerusalem, the UK government has authorised at least £472m in arms exports to the state in the past eight years. This week, the death toll according to the country’s Ministry of Health surpassed 10,000 while the UN secretary general Antonio Guterres warned that Gaza is becoming “a graveyard for children”.

Yet, Ammori said, the state and institutions “don’t want to seem like [they] understand that Palestinians are having their rights taken away from them”.

Ammori compared the responses by institutions to pro-Palestine campaigns with those of climate campaigns. “There wasn’t as much reluctance to acknowledge that the climate is burning and that we probably shouldn’t be investing in fossil fuels. But when it comes to Palestine, it’s just like you’re constantly fighting an uphill battle,” she said.

Her co-defendant and fellow Palestine Action member Milly Arnott echoed this. “I think the clampdown on dissent is the commonality between different rights movements,” she started.

“But the difference when it comes to supporting Palestine is you get this even more intense repression, and especially since the start of this current genocide since October. Other rights movements have a bit more freedom to speak about the issues, even if they also experience intense repression when they take direct action. With Palestine, it’s got to the point now where there’s a TfL driver who’s been referred to the British Transport Police just because he said ‘free Palestine’ over the tannoy of the train, and now he risks losing his job. Police have gone to visit people’s houses because they’re flying Palestinian flags.”

She added: “It feels to me that we’re seeing this massive acceleration into authoritarianism in the UK and I think the government is capitalising on this moment to try and repress people’s ability to publicly criticise UK foreign policy and Israel more than ever.”

Despite this, Palestine Action has continued to call on further mobilisation. The group created a website detailing information about 50 companies it intends to target in the UK, all of which activists say are complicit in the “murderous arms trade”.

While Elbit UK did not respond to openDemocracy’s request for comment, a spokesperson for the company has previously denied accusations made by Palestine Action that it manufactures the Hermes drone, calling the group’s claims a “fabrication”. Elbit UK has also denied exporting arms to Israel – but data by the Campaign Against Arms Trade (CAAT) shows a series of export approvals to Israel from the UK. Last month, openDemocracy also revealed that the UK has no plans to stop arms sales to Israel despite civilian deaths.

‘Ordinary people’, selfish protesters

Alongside increasing authoritarianism, Arnott warned of the government and mainstream media’s attempt to stoke division “between what they frame as ‘ordinary’ people – the ‘true’ British public” and “protesters who are framed as selfish people causing disruption”.

Hundreds of thousands of people marched through London on Saturday to call for an immediate end to the bombing of Gaza. Ahead of the protest, then home secretary Suella Braverman came under heavy fire – including by Conservative peer Sayeeda Warsi – for her “dangerous and divisive” labelling of previous pro-Palestine demos as “hate marches”. Meanwhile, prime minister Rishi Sunak condemned plans for Saturday’s march as “provocative and disrespectful” owing to its falling on Armistice Day (timing that actual veteran Nadia Mitchell wrote in openDemocracy last week was entirely appropriate).

“But the people on the streets are just ordinary people,” said Arnott. “They are also the public. The government and the media are creating this artificial division to deflect attention away from valid criticism of what the government is doing.”

The Observer recently revealed how leaked documents showed proposals by government officials to broaden the definition of extremism to anyone who “undermines” British values.

Elbit has previously said that it is “proud to provide advanced technology and critical support for the UK armed forces” and that Palestine Action’s attempt to disrupt this is “dangerous and highly irresponsible”.

‘Public support is growing’

But public support for Palestine Action only appears to have grown. Last month, more than 150 trade unionists came together to block both entrances to the Kent-based site of Instro Precision Ltd, a subsidiary of Elbit that produces munitions used by Israeli forces.

Among them was Jeanine Hourani, a Palestinian organiser, trade unionist and member of the Palestinian Youth movement. “There is an appetite for there to be escalations and more mobilisations until our demands are heard, which is a ceasefire,” she said.

“The work that Palestine Action is doing in terms of shutting down factories is having a material impact. They are shutting down factories around the country, and now even around the world – they’ve spread to the US as well.”

The fight has indeed spread to Palestine Action’s US counterparts. Activists taking part in similar blockades and actions against US-based Elbit factories have targeted three separate locations in Massachusetts, Pennsylvania and Washington DC in the last week alone.

Elbit reported significant losses in 2022. In December, it lost two contracts worth over £280m with the Ministry of Defence and the Royal Navy as the protests unfolded. Both Elbit and the government denied Palestine Action had played a role in the withdrawal of the contracts, with justice secretary Alex Chalk claiming the decision was related to “revised operational sovereignty standards”, but the timing of the announcement – one contract was just seven months old – has led the activists to believe otherwise.

This has not gone unnoticed by Israeli officials. Earlier this year, an FOI request submitted by Palestine Action revealed that members of the Israeli embassy in London had tried to convince the attorney general’s office to intervene in court cases relating to the prosecution of protesters in the UK.

Arnott believes the public supports Palestine Action. She told openDemocracy that the group’s six-day rooftop occupation of Elbit’s Leicester factory in 2021 saw “between 500 and 1,000 members of the local community come out in solidarity”, many of whom were “outraged” when they learned that an arms company manufacturing weapons used to kill innocent people was operating on their doorstep.

IMG_7DD4785C1913-1

Five members of the ‘Elbit Eight’ (right)Mohamed Elmaazi

Despite police blocking – and in some cases arresting – locals for passing the activists food and water, they endured the blockade, drinking rainwater to prolong their protest. Ammori said it was “liberating to make an impact just using my own body”.

In May this year when activists once again took over Elbit’s Leicester site for days on end, the group said that locals turned up with clothes, tents, sleeping bags, food and hygiene products after theirs were confiscated by police – something they said made it clear to Leicester police that “Palestine Action have the people on our side”.

“What’s been the most disturbing to me has been the response of the [criminal justice system] to Palestine Action. We have seen legal means being weaponised against people who dare to engage in direct action,” said Hourani.

“But taking action really sends a clear message the the British government that we do not accept British workers and British labour being utilised to manufacture weapons that are being used to wage a war and commit genocide against the Palestinian people. The blockade really sent a clear message of ‘not in our name’”.

Jake Thomas, a trade unionist who was also at the blockade, echoed this. “We don’t realise the amount of power that we have. A lot of time, as workers, it can feel frustrating when the media and the political class don’t seem to represent any of our views. [But] whether it’s the climate movement or Palestine, there are immediate and material changes that can be made through the use of mass mobilisation.”

Arnott added: “For the ruling class, for imperialists, for arms companies – nothing is more powerful for them than for people to lose hope, or to not believe that the status quo can change. Holding on to this hope is what sustains us all in the fight for liberation and the fight for a better world… Nothing has changed in this world without people standing up and risking their liberty for justice and freedom.”


Updated 13 November 2023: This article has been amended to reflect the sacking of Suella Braverman as home secretary, and the protest that took place in London on Armistice Day.

https://www.jewishvoiceforlabour.org.uk/article/the-other-palestine-protesters-quietly-shutting-down-arms-factories/?utm_source=mailpoet&utm_medium=email&utm_campaign=today-on-the-jvl-blog-newsletter-total-articles-for-you_1

Hoe Buitenlandse Zaken worstelt met het Israël-standpunt Besluitvorming Israël





Hoe Buitenlandse Zaken worstelt met het Israël-standpunt Besluitvorming Israël

Het is vrijdagochtend 10 november. In Gaza zijn opnieuw duizenden Palestijnen op de vlucht naar het zuiden, vanwege de aanhoudende Israëlische luchtaanvallen in het noorden. Het Rode Kruis noemt de situatie in de ziekenhuizen in Noord-Gaza „ondraaglijk”. Hulporganisaties waarschuwen dat in de hele Gazastrook water, voedsel en medicijnen voor burgers opraken, door de aanhoudende Israëlische blokkade.

Op het ministerie van Algemene Zaken in Den Haag komt die ochtend een select groepje demissionaire ministers bijeen om over de oorlog te praten. Bij het ingelaste bewindspersonenoverleg, met onder anderen premier Mark Rutte (VVD), minister van Buitenlandse Zaken Hanke Bruins Slot (CDA) en minister van Defensie Kajsa Ollongren (D66), ligt de vraag op tafel of Nederland zich duidelijker moet uitspreken over mogelijke schendingen van het humanitair oorlogsrecht door Israël – in het bijzonder het onthouden van eerste levensbehoeften als brandstof, voedsel en water aan de bevolking van Gaza.

Wie de Nederlandse internationale inzet op dit vlak kent, verwacht geen moeilijke afweging. In 2018 stond Nederland aan de basis van een resolutie van de VN-Veiligheidsraad die het onthouden van voedsel als oorlogsstrategie scherp veroordeelt.

„Een baanbrekende resolutie over de relatie tussen conflict en honger”, schreef toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Sigrid Kaag (D66) vol trots aan de Tweede Kamer. Nederland wil als het om honger als oorlogswapen gaat „schendingen van het internationaal recht op dit gebied aan de kaak stellen” en „spreekt partijen aan op het verbod op het uithongeren van de burgerbevolking”, schrijft Kaag. Zo is Nederland „succesvol” geweest bij VN-resoluties over de oorlogen in Jemen en Syrië, waarbij uithongering expliciet is vermeld als schending van het oorlogsrecht.

Dergelijke schendingen vinden óók plaats in Gaza, zo heeft de belangrijkste expert internationaal recht van het ministerie van Buitenlandse Zaken geconcludeerd. Al op 16 oktober heeft de volkenrechtelijke adviseur op het departement, René Lefeber, een analyse over de „internationaalrechtelijke aspecten” van de oorlog naar minister Bruins Slot gestuurd. De minister heeft daar niet om gevraagd – de analyse is een initiatief van Lefeber. In het stuk worden harde noten gekraakt over Hamas, dat zich met „doelbewuste moordpartijen” en „niet-onderscheidende raketaanvallen” „zonder meer” schuldig heeft gemaakt aan oorlogsmisdaden.

Vijftien posten in Afrika en het Midden-Oosten sturen memo: ‘de sterkste standaard is niet dubbel’
Grootschalige luchtaanvallen

Maar ook Israël valt waarschijnlijk het nodige te verwijten, zo schrijft Lefeber. „De grootschalige Israëlische luchtaanvallen op Gaza, met groot verlies onder de burgerbevolking en veel schade aan burgerobjecten, geven eveneens aanleiding tot zorg over de naleving van het humanitair oorlogsrecht.” 

Of de bombardementen een schending opleveren is „zonder precieze gegevens en omstandigheden van een aanval” moeilijk te beoordelen: „terughoudendheid” is daarom geboden.

Over het afsluiten van de Gazastrook kan Lefeber in zijn nota kort zijn. „De afgekondigde algehele blokkade van Gaza door Israël (...) druist evident in tegen de Israëlische verplichtingen op basis van het humanitair oorlogsrecht. Mogelijk vormt dit ook een oorlogsmisdrijf (doelbewust uithongeren van de burgerbevolking).”

Ambtenaren op de Directie Juridische Zaken (DJZ) zinnen al langer op een aparte ‘honger-notitie’ over de vraag of Nederland op basis van de VN-resolutie uit 2018 de Israëlische blokkade zou moeten veroordelen. Maar dat stuk, zo zeggen ambtenaren op het departement, wordt tegengehouden door de ambtelijke leiding, die eerst wil ‘aftasten’ of minister Bruins Slot wel ‘behoefte’ heeft aan een dergelijk advies. „Waarom gaan we eerst polsen voor we gaan adviseren? Dat is toch te gek voor woorden”, schrijft een ambtenaar in een intern bericht.

Medewerkers worden ervan beschuldigd collega’s moedwillig in onveilige situaties te brengen

Bondgenoten

Bruins Slot wil eerst overleggen met haar collega-ministers. Israël is geen Jemen of Syrië, maar een belangrijke bondgenoot en strategische veiligheidspartner van Nederland – en vooral van de VS. De Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland staan in deze oorlog nog altijd onvoorwaardelijk achter Israël. Nederland zou zwaar uit de pas lopen door een openlijke veroordeling uit te spreken. Bovendien beschikt het kabinet nog altijd niet over voldoende informatie over wat er precies gebeurt ‘op de grond’ in Gaza.

Premier Rutte blijft doen wat hij in de weken daarvoor heeft gedaan: het uitspreken van de Nederlandse „zorg” over het Israëlische optreden en het oproepen tot het op gang brengen van humanitaire hulp.

Nederland heeft inmiddels besloten het patrouilleschip Zr. Ms. Holland naar het oostelijke Middellandse Zeegebied te sturen, en stationeert een Hercules-transportvliegtuig op Cyprus – voor de evacuatie van Nederlanders uit Israël als dat nodig is, maar ook voor het aanvoeren van hulpgoederen als Israël daar toestemming voor geeft. In zijn ontmoetingen met Benjamin Netanyahu heeft Rutte de mogelijke schendingen van het oorlogsrecht ter sprake gebracht – tot grote irritatie van de Israëlische premier. Israël moet duidelijk maken dat de militaire operatie tegen Hamas „proportioneel” blijft, heeft Rutte gezegd. De twee premiers kennen elkaar al jaren, maar zijn geen vrienden. „Het was tough love”, zegt een ingewijde over de gesprekken.

Dubbele standaard

Dat is het politieke spel achter de schermen. In het openbaar waakt het kabinet ervoor om Israël af te vallen. Een deel van de ambtenaren op Buitenlandse Zaken vindt dat moeilijk te verteren. In een vorige week verzonden memo van de vijftien posten in Afrika en het Midden-Oosten waarschuwen diplomaten voor de gevolgen van de Nederlandse houding in de Arabische wereld: „Naarmate de oorlog voortduurt heeft de terughoudendheid van het Westen om Israël op geloofwaardige wijze aan te spreken op de humanitaire catastrofe in Gaza steeds meer (potentiële) consequenties voor onze positie in de regio.” 

De titel van het memo: „De sterkste standaard is niet dubbel.” 

Nederland heeft de mond vol over Russische oorlogsmisdaden, maar zwijgt als Israël in het geding is. Veel diplomaten worden er in het buitenland op aangesproken.

Op het departement in Den Haag roert een groep kritische ambtenaren zich al langer. Op 20 oktober, bijna twee weken na het begin van de oorlog, schrijven zij in een brief aan Bruins Slot en minister Liesje Schreinemacher (Buitenlandse Handel, VVD) dat Nederland „selectief” en „inconsistent” handelt door geen duidelijke veroordeling over Israël uit te spreken. De ruim 350 ambtenaren van het ministerie die de brief ondertekenen, willen dat Nederland „met klem inzet op een staakt-het-vuren en deëscalatie”.

Op 23 oktober sturen de ministers Bruins Slot en Schreinemacher een antwoord. De bewindslieden tonen begrip voor de „diepgevoelde zorgen” bij de ambtenaren, maar ze laten er geen twijfel over bestaan: niet de ambtenaren, maar het kabinet bepaalt de politieke lijn. „Deze besluiten kunnen afwijken van iemands persoonlijke overtuiging. Dat kan persoonlijk lastig zijn, maar het is wel een onlosmakelijk aspect van het ambtenaar zijn en van ambtelijk vakmanschap.”

De vermanende boodschap valt slecht bij de kritische ambtenaren: hun zorgen worden als emoties weggezet, terwijl zij vanuit hun vakmanschap juist professionele en inhoudelijke bezwaren tegen het Nederlandse beleid zien. In een tweede brief aan de ministers concluderen ze dat er op Buitenlandse Zaken „onvoldoende ruimte is om open, integer, volledig en doelmatig te adviseren”.

Angstcultuur

Ook de leiding bij Buitenlandse Zaken is niet blij, zo vertellen ambtenaren die met NRC spraken op basis van anonimiteit, omdat ze vrezen voor negatieve gevolgen. Volgens een ambtenaar is er de afgelopen weken een heksenjacht geopend op medewerkers die zich niet kunnen vinden in de lijn van het kabinet: „Iedereen is bang voor represailles.” Een ambtenaar spreekt van een „angstcultuur” en „onbehoorlijk bestuur”. De leiding heeft duidelijk laten weten dat dissidente meningen niet worden getolereerd, zo zegt een derde medewerker: „Als je je niet kan vinden in de politieke lijn, zo wordt er gezegd, dan moet je maar bij een ngo gaan werken.”

Het ministerie begint een intern onderzoek naar het lekken naar NRC, en meldt woensdag ook aangifte bij de politie te doen. In een intern bericht aan de medewerkers schrijft secretaris-generaal Paul Huijts dat het ministerie het naar buiten brengen van vertrouwelijke documenten „zeer hoog” opneemt. „Het bewust lekken van niet-openbare informatie raakt het functioneren van onze organisatie in de ziel, zaagt aan het onderling vertrouwen van collega’s.” Huijts beschuldigt zijn eigen medewerkers er zelfs van dat zij „anderen moedwillig in onveilige situaties” brengen.

Intussen voelen de kritische ambtenaren zich niet gehoord. Ook na ruim vijf weken oorlog en meer dan 11.000 Palestijnse doden roept Nederland niet op tot een staakt-het-vuren. In een debat met de Tweede Kamer op 24 oktober zei Rutte dat als Nederland dat zou doen, „je eigenlijk zegt dat Israël de dreiging van Hamas nu niet verder kan aanpakken”. Oftewel: als Den Haag oproept tot een staakt-het-vuren ontzegt Nederland Israël het recht op zelfverdediging. Om die reden onthield Nederland zich bij de Verenigde Naties op 27 oktober van stemming over een resolutie over een gevechtspauze. Andere Europese landen, waaronder Frankrijk, steunen de oproep tot een staakt-het-vuren wel.

De stelling van Rutte strookt niet met ambtelijke adviezen die zijn opgesteld door de Directie Juridische Zaken (DJZ) van Buitenlandse Zaken. Het zelfverdedigingsrecht laat de mogelijkheid van het neerleggen van de wapens altijd open, vinden ze bij DJZ. Die adviezen hebben nog niet geleid tot een ander standpunt bij het kabinet.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken zegt in een reactie op een reeks vragen van NRC dat het niet reageert „op interne stukken die in het departement of op de posten worden gemaakt als onderdeel van de beleidsvorming”.

Intussen hebben veel BZ’ers slapeloze nachten van de situatie in Gaza. Verschillende ambtenaren hebben zich ziek gemeld.

woensdag 15 november 2023

Oorlogsmisdaden in Israël en Gaza Illegaal en moedwillig

 

Oorlogsmisdaden in Israël en Gaza

Illegaal en moedwillig


Bij het geweld in Israël en Palestina zijn meer dan twaalfduizend mensen gedood. Het leed is immens. Welke internationale misdrijven worden door Israël en Palestijnse gewapende groepen mogelijk gepleegd?


Israëlische bombardementen in Rafah in het zuiden van de Gazastrook, 31 oktober© Mohammed Abed / AFP / ANP

Het was nogal stil geweest. Karim Khan, de aanklager van het Internationaal Strafhof in Den Haag, had een korte verklaring uit doen gaan en enkele media-interviews op X geplaatst. Tot hij op 29 oktober opeens bij de grensovergang van Rafah stond, aan de Egyptische zijde. Achter hem waren grote betonnen schermen en een okerkleurig grensgebouw te zien. Khan had slechts van een afstand een blik op Gaza kunnen werpen, maar hij hoopte het Palestijnse gebied en Israël te bezoeken. ‘Dit zijn de meest tragische dagen’, zei Khan in het clipje. ‘Het lijden van kinderen, vrouwen, mannen – oud en jong – is onmetelijk en voortdurend.’

Aanklager Khan benadrukte dat hij en zijn team strafrechtelijk onderzoek doen naar het geweld in Israël en Palestina. Het Strafhof heeft als taak individuen te onderzoeken, vervolgen en berechten die verdacht worden van internationale misdrijven: genocide, misdrijven tegen de menselijkheid, oorlogsmisdrijven en agressie. ‘De wet verblijft op de frontlinies’, aldus de aanklager. ‘Het is een waarschuwing. We are watching you’, zegt Marieke de Hoon, universitair hoofddocent internationaal strafrecht aan de Universiteit van Amsterdam, over Khans woorden.

Drie weken eerder, op die fatale zaterdag 7 oktober, lanceerde Hamas Operatie Al-Aqsa-storm. Terwijl vanuit Gaza duizenden raketten werden afgevuurd drongen gewapende groepen Israël binnen. Bij aanvallen slachtten militanten honderden kinderen, vrouwen en mannen af. Hun huizen werden geplunderd en in brand gestoken. Tijdens een openluchtmuziekfestival richtten militanten een bloedbad aan waarbij zeker 260 doden vielen. Zeker 1200 mensen, vooral burgers maar ook politiemensen en soldaten, werden vermoord. Ruim 4100 mensen raakten gewond. De militanten ontvoerden minstens 242 gijzelaars – onder wie jonge kinderen en kwetsbare ouderen – naar Gaza1. Op deze gitzwarte dag werd Israël zwaar getroffen. Vanuit de hele wereld kwamen steunbetuigingen, waarin medeleven werd getoond met het immense verlies en steun werd aangeboden.

Juist op dat moment verbleef Lydia de Leeuw, juriste van Somo, Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen, in Palestina, waar ze onderzoek deed naar bedrijven voor hun betrokkenheid bij de illegale Israëlische nederzettingen. In haar hotel in Ramallah was men diep geschokt. ‘Iedere vijf minuten werd de ontsteltenis groter’, vertelt De Leeuw, die de regio kent als haar broekzak. Twee jaar werkte ze in Gaza voor het Palestinian Center for Human Rights (PCHR) en daarna voor andere mensenrechtenorganisaties op de bezette Westelijke Jordaanoever. Meteen had ze met haar Palestijnse mensenrechtencollega’s crisisberaad. ‘Ze volgden met groeiende verbijstering het nieuws en tegelijkertijd groeide ook hun angst voor wat mensen in Gaza te wachten stond. We vroegen ons af: hoe ver zou de internationale gemeenschap Israël laten gaan? Niemand kon toen nog vermoeden dat het zo erg zou worden.’

Hoe moet het geweld in Israël en Palestina worden geduid volgens het internationaal strafrecht? Over Hamas en andere gewapende Palestijnse groepen is geen twijfel. ‘Het hek tussen Gaza en Israël ging plat. Iedereen die zich schuldig maakte aan het opzettelijk doden van burgers kan voor oorlogsmisdrijven worden aangeklaagd’, zegt De Leeuw. ‘Er is geen misverstand over. De grenzen van het internationaal strafrecht zijn extreem overschreden’, aldus De Hoon.

Tot die conclusie komt ook Legal Action Worldwide in een recente analyse van experts, onder wie Liesbeth Zegveld, advocaat en hoogleraar aan de UvA. Ze formuleren hun bevindingen als juristen: de gewelddadigheden door de gewapende groepen van Gaza kunnen neerkomen op oorlogsmisdrijven, zoals omschreven in artikel 8 van het Statuut van Rome, de overeenkomst waarmee het Internationaal Strafhof (International Criminal Court, ICC) is opgericht en dat leest als een korte samenvatting van het internationaal strafrecht. De experts verwijzen naar gespecificeerde misdrijven als: opzettelijk doden, gijzelneming, wandaden tegen de persoonlijke waardigheid, opzettelijke aanvallen tegen burgers en civiele objecten. Legal Action Worldwide stelt ook dat de gewapende groepen beschuldigd kunnen worden van misdrijven tegen de menselijkheid, in artikel 7 gedefinieerd als ‘wijdverbreide of stelselmatige aanval gericht tegen een burgerbevolking’. In dit geval: moord, gedwongen verdwijning, vervolging en andere inhumane handelingen zoals ook tegen de gijzelaars.

Israël reageerde met Operation Iron Swords . ‘In oorlog moet je wreed zijn’, verklaarde de Israëlische minister van Financiën Bezalel Smotrich, ‘we moeten een slag uitdelen die in vijftig jaar niet is gezien en Gaza afbreken.’ In een tv-toespraak zwoer premier Benjamin Netanyahu wraak en zei dat delen van Gaza in puin zouden veranderen. De VS, Nederland en andere landen gaven Israël alle ruimte om terug te slaan en hamerden op het recht van zelfverdediging. Maar onder juristen is een debat gaande of die redenering wel klopt. ‘Wij juristen weten het niet helemaal omdat het recht op zelfverdediging grijs is als het om niet-statelijke actoren en bezetting gaat’, zegt De Hoon.

Cruciaal om dat te bepalen is de vraag of Israël nog altijd Gaza bezet houdt, want dan heeft het geen recht op zelfverdediging. Het antwoord van de International Committee of the Red Cross (ICRC), autoriteit op het gebied van oorlogsrecht, luidt: ja. Hoewel Israël zich formeel terugtrok uit Gaza blijft het ‘gebonden aan bepaalde verplichtingen onder het bezettingsrecht die evenredig zijn aan de mate waarin het er controle over uitoefent’, aldus het ICRC. Israël heeft de gehele controle over de land-, lucht- en zeegrenzen van Gaza. Ook de bufferzone, illegaal op Palestijns grondgebied gevestigd, is verboden voor Palestijnen. ‘Boeren of zelfs verwarde mensen worden door het Israëlische leger beschoten als ze het gebied betreden’, zegt De Leeuw.

Ook André Nollkaemper schrijft in NRC dat Israël een ‘bezettende macht’ is. Het land heeft ‘wel het recht om op te treden om de orde in bezet gebied te handhaven – ook om eigen burgers te beschermen. Maar dat is wat anders dan het recht op zelfverdediging’, aldus de decaan van de rechtenfaculteit van de UvA. Het maakt veel uit. ‘Als een land het recht op zelfverdediging heeft, geldt een andere toets. Dan mogen autoriteiten verder gaan dan bij bescherming van de eigen burgers en mogen ze mogelijk ook inzetten op regime change’, zegt De Hoon. De Britse jurist Ralph Wilde van University College London stelt in Opinio Juris dat Israël zich schuldig maakt aan een ‘illegale bezetting’ van Gaza en andere Palestijnse gebieden, ‘illegaal gebruik van geweld’ en dat het ‘verplicht’ is om ‘onmiddellijk’ met de gewelddadigheden te stoppen2.

Zelf wacht De Hoon liever het oordeel af van het Internationaal Gerechtshof, dat in het Vredespaleis in Den Haag is gevestigd. De Algemene Vergadering van de VN vroeg het hof om een advies over de juridische gevolgen van de situatie van Palestina. De lijst met aspecten die VN-lidstaten aan de orde willen stellen, laat de context zien: de schending door Israël van het Palestijnse recht op zelfbeschikking, de voortdurende bezetting, de nederzettingen, de annexatie van Palestijns land sinds 1967, maatregelen om de demografie te veranderen, de status van Jeruzalem en de discriminatoire wetgeving en maatregelen. De hoorzittingen beginnen op 19 februari 2024.

Wat het advies ook zal zijn, de Israëlische autoriteiten zijn ook aan regels gehouden. ‘Hoe vreselijk de misdrijven van Hamas ook zijn, het is geen vrijbrief voor Israël om zelf het oorlogsrecht te schenden’, zegt Marieke de Hoon. Uitgangspunt daarvan, uitgewerkt in bijvoorbeeld de Geneefse Conventies, is dat regeringen, legers en gewapende groepen verplicht zijn onderscheid te maken tussen militaire doelen en burgers die niet deelnemen aan de gevechten en recht hebben op bescherming. De Hoon: ‘Strijdende partijen zijn verplicht om daarbij burgers zoveel mogelijk te sparen. Het is treurig als onschuldige burgers omkomen, maar dat is niet altijd helemaal te voorkomen. Maar je mag niet aanvallen als het ook anders kan of als er disproportioneel veel burgers zullen omkomen.’

‘Proportionaliteit is een harde voorwaarde. Het Israëlische leger moet dan ook voordat het aanvalt eerst onderzoek doen en de feiten verifiëren. Men moet afwegen wat een militair voordeel is en wat de mogelijke nevenschade kan zijn’, aldus De Hoon.

Intussen bombardeert het Israëlische leger Gaza als nooit vertoond. Legal Action Worldwide schrijft dat de luchtaanvallen gericht lijken op burgers en dichtbevolkte gebieden met markten, scholen, ziekenhuizen, moskeeën en burgerkonvooien. Zelfs bakkerijen worden aangevallen, zegt Lydia de Leeuw. ‘Mensen staan uren in de rij voor brood. Tegelijkertijd worden ze gebombardeerd door een van de meest geavanceerde legers van de wereld. Ik heb zelf bombardementen meegemaakt en weet hoe precies het Israëlische leger te werk kan gaan. Ik zie het als gerichte aanvallen op burgers.’
‘De dehumaniserende taal van leiders is op het randje. Een heel duister randje’

De aanvallen hebben grote schade aangericht aan de humanitaire voorzieningen die essentieel zijn om te kunnen overleven in Gaza, aldus Legal Action Network. Voorbeelden zijn VN-faciliteiten, ziekenhuizen gesteund door Artsen zonder Grenzen en de Wereldgezondheidsorganisatie. Maar liefst 45 procent van alle woningen in Gaza is verwoest of beschadigd, stelt Balakrishnan Rajagopal, speciale VN-rapporteur voor het recht op passende huisvesting. Hij spreekt van ‘domicide’. ‘Het uitvoeren van vijandelijkheden met de kennis dat deze systematisch civiele huisvesting en infrastructuur zullen verwoesten en beschadigen, waarbij een hele stad – zoals Gaza-stad – onbewoonbaar wordt voor burgers, is een oorlogsmisdrijf.3’

Op 22 oktober viel in Gaza-stad een bom op het huis van Raji Sourani, directeur van het PCHR dat mensenrechtenschendingen door Israël en het Hamas-bestuur documenteert. Hij en zijn vrouw en zoon overleefden de aanval4. Driemaal probeerden ze te vluchten uit Gaza-stad, maar het was telkens te gevaarlijk, zegt De Leeuw. Tot het vorige week eindelijk lukte. Hoewel mensen door Israëlische autoriteiten worden verordonneerd naar het zuiden te gaan, worden ze onderweg bestookt. De vluchtroute ligt bezaaid met gedode mensen. De Leeuw: ‘Israël maakt nul onderscheid tussen burgers en strijders. Er is nul proportionaliteit. Ik gebruik deze termen niet lichtvaardig.’

Het Legal Action Network stelt dat het optreden van het Israëlische leger kan neerkomen op oorlogsmisdrijven: opzettelijk doden, opzettelijke aanvallen gericht tegen burgers en civiele objecten of aanvallen die disproportioneel burgers schaden, opzettelijke aanvallen tegen humanitaire werkers, verwoesting van eigendom, niet gerechtvaardigd door militaire noodzaak en illegaal en moedwillig uitgevoerd. Bovendien kunnen de aanvallen neerkomen op misdrijven tegen de menselijkheid.

‘Als de zaak voor de rechter zou komen, zal Israël moeten uitleggen wat de afweging was’, zegt De Hoon. Ze wijst op de vele aanvallen op ziekenhuizen die de hoogste beschermde status hebben. Maar stel dat Hamas een hoofdkwartier in een hospitaal had? ‘Tegenover een rechter zal Israël moeten uitleggen waarom het ziekenhuis de beschermde status verloor, door aan te tonen dat Hamas er zat en het daarom als militair doel mocht gelden. Maar dan nog moeten burgers zoveel mogelijk gespaard worden en moet het concrete militaire voordeel wel huizenhoog zijn om zieken en gewonden te bombarderen.’

Op 9 oktober kondigde Israël een ‘totale blokkade’ af waarna de levering van water, voedsel, medicijnen, brandstof en elektriciteit aan Gaza stopte. ‘Een belegering is in principe niet verboden. Maar hierbij geldt wederom dat burgers moeten worden ontzien’, zegt De Hoon. ‘Het ziet er niet goed uit. Je weet bij deze blokkade dat je burgers disproportioneel raakt, eerder dan Hamas-strijders zelf.’

Mondjesmaat zijn wat trucks met goederen de grens gepasseerd, maar het is nog geen fractie van wat 2,2 miljoen mensen nodig hebben. ‘Mensen beginnen de hoop te verliezen’, zegt De Leeuw. Op haar telefoon krijgt ze continu berichtjes van Palestijnse vrienden en medewerkers van de Palestinian Medical Relief Society (PMRS), de partnerorganisatie van de stichting Kifaia, waarvan De Leeuw voorzitter is. Het drinkwater is bij veel mensen al wekenlang op. Het andere water is vervuild. Mensen proberen het te koken, waarna ze de drab eraf scheppen. Iedereen die ze kent heeft diarree en buikpijn. Een vriendin, die een baby van bijna drie maanden heeft, is uitgehongerd en uitgedroogd en heeft bijna geen moedermelk. Als ze al babymelkpoeder kan krijgen, kan ze het niet aanlengen. ‘Ik weet niet hoe het met het jongetje zal gaan. Veel baby’s zijn nu tot de dood veroordeeld.’ Humanitaire blokkades zijn niet te rechtvaardigen. ‘Ik zie dit als een massale aanval op de bevolking met uithongering als wapen’, zegt De Leeuw.

De zus van de vriendin met de baby moest bevallen. Ze kon alleen terecht bij een geïmproviseerde kliniek. Even dreigde het kind met een keizersnede gehaald te moeten worden, terwijl door het extreme tekort aan middelen operaties zonder verdoving worden uitgevoerd. Ontsmettingsmiddelen zijn er vaak niet meer. ‘Artsen gebruiken azijn, als dat er nog is’, zegt De Leeuw. Op de Nederlandse televisie is de gruwelijke werkelijkheid niet te zien, maar Arabische zenders tonen de beelden wel. Mensen liggen op de vloeren van ziekenhuizen te sterven.

Volgens het oorlogsrecht is het verboden om een bevolking collectief te bestraffen. Ook de blokkade kan neerkomen op oorlogsmisdrijven en misdrijven tegen de menselijkheid, aldus Legal Action Worldwide. ‘Voor elk incident zal Israël moeten uitleggen wat de afweging was bij het bepalen van een militair doel en het leed dat burgers wordt aangedaan’, zegt De Hoon.

De Leeuw laat het berichtje horen van een collega van de Palestijnse partnerorganisatie, die zich verzet tegen de blokkade die in werkelijkheid al jaren tegen Gaza gaande is. ‘We hopen op een wapenstilstand’, zegt hij. Het aantal slachtoffers loopt elke dag op. Burgers, artsen, verpleegkundigen, hulpverleners, journalisten zijn bij aanvallen gedood en gewond geraakt. Het dodental is de elfduizend mensen, onder wie minstens 4500 kinderen, gepasseerd. Volgens Save the Children was het aantal gedode kinderen alleen al in de eerste drie weken hoger dan het aantal kinderen dat jaarlijks bij conflicten wereldwijd wordt gedood5.

Marieke de Hoon wijst op de positie van juristen, die in deze situaties ‘the moral army’ behoren te zijn. ‘Als jurist heb je een ethische verplichting. Je staat je cliënt bij, maar er is een ethische reikwijdte bij wat je mag adviseren’, stelt De Hoon. Israël heeft in tegenstelling tot Hamas uitstekend opgeleide oorlogsrechtjuristen in dienst die bij beslissingen worden betrokken. Het is hun taak om de grenzen te bewaken van wat wel en niet mag volgens het internationaal strafrecht. Ook als autoriteiten hun adviezen als irritant beschouwen, moeten zij hun opinie mogen geven. ‘Juristen hebben een huizenhoge verantwoordelijkheid. Ze zijn er met hun adviezen ook voor om de eigen functionarissen en soldaten te beschermen, zodat die later niet van oorlogsmisdrijven worden beschuldigd en niet een enorm trauma oplopen omdat ze het verkeerde hebben gedaan’, stelt De Hoon. ‘Maar ik vraag me af of dat in alle geledingen van het Israëlische bestuur wel gebeurt.’

Bezorgd wijzen experts op het dehumaniserende taalgebruik. De experts van Legal Action Worldwide citeren in hun analyse twee topfunctionarissen. Generaal Ghassan Alian, hoofd van de coördinatie van regeringsactiviteiten in de gebieden, zei: ‘Menselijke dieren moeten als zodanig worden behandeld. Er zal geen elektriciteit en geen water meer zijn, er zal alleen verwoesting zijn. Je wilde hel, je krijgt hel.’ De Israëlische minister van Defensie Yoav Gallant deed daar niet voor onder: ‘Ik heb een volledige belegering van de Gazastrook afgekondigd. Er zal geen elektriciteit zijn, geen voedsel, geen brandstof, alles is dicht. We vechten tegen menselijke dieren en we handelen dienovereenkomstig.’

‘De geschiedenis heeft laten zien dat als een vijand expliciet wordt gedehumaniseerd, het zowel een waarschuwingsteken is als een factor die bijdraagt aan het mogelijk plegen van zelfs gruwelijkere wreedheden’, stelt Legal Action Worldwide. De juristen waarschuwen voor etnische zuivering en dat het dehumaniseren van de tegenstander tevens het risico van genocide met zich meedraagt: misdrijven met het oogmerk om een bepaalde groep geheel of gedeeltelijk uit te roeien. ‘Ik denk dat de meeste Israëliërs niet genocidair zijn, maar willen dat het gevaar stopt. Maar de dehumaniserende taal van leiders is wel op het randje. Een heel duister randje. Mogelijk gaat het eroverheen’, zegt De Hoon. ‘Israël zal zeggen dat deze woorden betrekking hadden op Hamas en niet op alle Palestijnen.’ Lydia de Leeuw: ‘De lat om het te bewijzen ligt hoog omdat het oogmerk moet worden aangetoond. Maar ik denk dat we mogelijk naar genocide kijken.’
‘Als de zaak voor de rechter zou komen, zal Israël moeten uitleggen wat de afweging was’

En Hamas? ‘Hamas-leiders hebben al tijden uitspraken gedaan waarbij ze oproepen tot de vernietiging van Israël’, zei Francesca Albanese, speciale VN-rapporteur voor de bezette Palestijnse gebieden, in een online-interview met columnist Owen Jones6. ‘Wat we hier zien, is twee partijen die oproepen tot de vernietiging van elkaar.’ Ze verwijst naar de afschuwelijke misdrijven van Hamas, tegelijk is de realiteit dat Gaza wordt verwoest en het dodental enorm is. Bij volkerenmoord gaat het niet alleen om misdrijven als moord, maar ook om het creëren van levensomstandigheden die het leven onmogelijk maken. Op 2 november waarschuwen Albanese en andere VN-rapporteurs dat een ‘ernstig risico op genocide’ dreigt, ze zijn diep gefrustreerd over de weigering van Israel om te stoppen met de plannen om ‘de belegerde Gazastrook te decimeren’7.

Als volkerenmoord dreigt, zijn landen volgens het genocide-verdrag verplicht om in actie te komen om uitroeiing te voorkomen. Dat geldt ook voor Israëls bondgenoot Nederland, dat zich profileert met Den Haag als internationale hoofdstad van vrede en recht.

Het lukte de Palestijnse Autoriteit in 2015 na jarenlange pogingen om lid te worden van het Internationaal Strafhof. De rechtsmacht van het ICC strekt zich daardoor uit van de Westelijke Jordaanoever, Oost-Jerusalem tot Gaza, en tot Palestijnen die op Israëlisch grondgebied internationale misdrijven plegen. Het ICC heeft jurisdictie over misdrijven die sinds 2014 zijn gepleegd. Uit vooronderzoeken blijkt dat de aanklagers aanwijzingen hadden voor oorlogsmisdrijven door het Israëlische leger, Hamas en andere gewapende Palestijnse groepen en ook door Israëlische autoriteiten vanwege het overbrengen van Israëlische burgers naar de bezette Westelijke Jordaanoever8. Op 3 maart 2021 had Karim Khans voorganger al aangekondigd een strafrechtelijk onderzoek te openen. Maar veel gebeurde er niet. Het dossier wordt als extreem politiek gevoelig en zelfs bedreigend voor het ICC gezien. Het was Khan, aangetreden als aanklager in juni 2021, die voor het eerst een team voor deze conflictsituatie samenstelde.

Vorige week drongen het Palestinian Center for Human Rights en twee andere Palestijnse mensenrechtenorganisaties er bij het ICC op aan misdrijven tegen de menselijkheid (apartheid) en genocide mee te nemen in het onderzoek, en snel arrestatiebevelen uit te vaardigen tegen Israëlische politieke en militaire leiders en overheidsfunctionarissen. Toen hij vorige maand bij Rafah stond, zei Khan dat hij naar Hamas en Israël kijkt, en onderstreepte hij dat er geen enkele blokkade mag worden opgeworpen tegen humanitaire hulp voor burgers. Als de rechten die zij onder het oorlogsrecht hebben worden geschonden, kan dit ‘aanleiding zijn voor strafrechtelijke aansprakelijkheid’, waarschuwde Khan.

‘Ik denk dat het ICC begrijpt dat het een grote rol te spelen heeft’, zegt Marieke de Hoon. ‘Het internationaal strafrecht is er niet voor niets. De mensheid heeft deze regels ontwikkeld op basis van eeuwenlange ervaring. Als landen zich er niet aan houden, zal het onrecht zich blijven opstapelen, terwijl je verder afdaalt in de geweldsspiraal.’