Hoogleraar: ‘Nee, Nederland voedt de wereld níét. Dus we hoeven ook niet zoveel veevoer te importeren’
Als Nederland geen veevoer meer importeert, daalt de uitstoot van stikstof met 45 procent. Als we daarbij ook nog eens het dieet aanpassen en gaan eten volgens de richtlijnen van de schijf van vijf, heeft een nog groter effect, berekende de Wageningen Universiteit. ‘Het is beter voor jou en ook voor de planeet’, zegt hoogleraar Imke de Boer.
redacteur landbouw en voeding
Met regelmaat is te horen en te lezen dat de Nederlandse boeren de wereld voeden. Hoogleraar Imke de Boer van de universiteit van Wageningen bestudeerde die stelling met een groep andere onderzoekers. Uit hun verslag, dat in juni werd gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Nature Food, blijkt dat die niet klopt.
Het is belangrijk dat te beseffen, zegt zij. Het idee dat Nederland de wereld voedt, is namelijk vaak een argument om de landbouw te laten zoals hij is. “Nu we weten dat dit frame niet klopt, is die barrière voor een noodzakelijke verandering van de landbouw weg”, zegt de hoogleraar ontwerp van duurzame voedselsystemen.
Waarom is de Nederlandse export niet van belang voor het voeden van de wereld?
“De waarheid is dat Nederland netto een importeur is van veevoer en voedsel. Voor de productie van voedsel in Nederland gebruiken wij 1,6 miljoen hectare grond. Om die productie te realiseren, hebben we in het buitenland drie keer zoveel grond nodig, 4,7 miljoen hectare.
“Dat de Nederlandse agrarische industrie een grote exporteur is, weet iedereen. Dat kan de agrarische sector alleen maar doen omdat er ook een hele hoge import is van veevoer en voedsel. De import van eiwitten in de vorm van veevoer en voedsel is veel hoger dan de export van eiwitten in de vorm van melk, vlees of andere agrarische producten. Nederland is dus netto een importeur en geen exporteur.”
Nederland is importeur zegt u, maar ondertussen verdient Nederland wel geld aan agrarische export.
“Wij bekijken de import en export niet vanuit de economie, maar vanuit ecologisch perspectief. Anderen deden eerder onderzoek naar de financiële component. Het economisch voordeel valt nogal tegen. Accountant Deloitte rekende uit dat de lasten van de Nederlandse landbouw hoger zijn dan de baten als je de maatschappelijke kosten meerekent, zoals emissies van methaan en stikstof en het verlies aan biodiversiteit.
Wat is het effect als Nederland geen veevoer en voedsel importeert? Is er dan nog ruimte voor export?
“Dan blijkt dat we alle land dat al bij de landbouw in gebruik is nodig hebben om genoeg eten kunnen produceren voor de Nederlandse bevolking. Dan gaan we ervan uit dat we blijven eten wat we nu eten. Er is geen ruimte voor bijvoorbeeld meer natuur.
“Dit is natuurlijk een theoretische berekening, want in de praktijk is Nederland geen eiland en is er handel met het buitenland. Het maakt wel duidelijk wat de kracht is van de Nederlandse bodem en dat is handig om te bepalen waar het naartoe moet met de landbouw. Wat kunnen wij op onze 1,6 miljoen hectare produceren?
“In de realiteit zullen wij producten importeren die wij zelf niet makkelijk kunnen telen, maar wel graag willen hebben, zoals koffie en cacao, bananen en citrusvruchten. Wat we blijven exporteren, zijn bijvoorbeeld pootaardappelen en zaden. Daar is Nederland goed in. Verder kunnen we kennis blijven exporteren, in toenemende mate over duurzame landbouw.
‘Stel dat we iets meer plantaardig en iets minder vlees gaan eten, zoals de schijf van vijf tot voor kort adviseerde, dan hebben we 60 procent nodig van de huidige land’
Foto Koen Verheijde
“We hebben niet alleen gekeken naar de mogelijkheden als we blijven eten wat we nu eten, maar ook naar wat er gebeurt als we het dieet een klein beetje bijstellen. Stel dat we iets meer plantaardig en iets minder vlees gaan eten, zoals de schijf van vijf tot voor kort adviseerde (zie kader, red.), dan hebben we 60 procent nodig van de huidige land.
“Ons schijf-van-vijfscenario is geen revolutionaire verandering. Toch kunnen we op die manier 40 procent van het boerenland vrijmaken om gewassen te telen of veeteelt te bedrijven waarvan we de producten kunnen exporteren. Dan zouden we, naast de eigen bevolking, nog eens 10 miljoen mensen kunnen voeden volgens de schijf van vijf. We zouden de vrijgekomen hectares echter ook kunnen gebruiken om duurzame grondstoffen te telen voor kleding of voor de bouw. Misschien is het beter om hout uit Scandinavië te halen, maar het is nuttig om te weten wat de mogelijkheden zijn.”
Ik lees in uw onderzoek dat u ook een variant hebt onderzocht waarbij het dieet verandert naar veel plantaardig en weinig vlees en zuivel. Als je kijkt naar hoeveel hectares er nodig zijn, is dat het meest efficiënt.
“Dat klopt. Dan eet je grotendeels peulvruchten om te voorzien in de behoeften aan eiwitten. Maar is dat haalbaar? De schijf van vijf ligt toch dichter bij wat we nu aan het doen zijn. Laten we stap voor stap gezonder en meer plantaardig gaan eten. De schrijf van vijf heeft niet alleen ecologische voordelen, zoals wij laten zien. Ze is opgesteld door het Voedingscentrum vanuit een oogpunt van integrale gezondheid. Het is dus beter voor jou en ook voor de planeet.”
Wat betekent dit praktisch?
“Er wordt vaak gezegd dat de productie van de Nederlandse landbouw, met veel vee, op peil moet blijven om niet alleen de Nederlandse bevolking maar ook andere delen van de wereld aan voedsel te helpen. Uit onze studie blijkt dat Nederland niet direct bijdraagt aan voedselvoorziening in de wereld.
“Er bestaan verschillende ideeën over de toekomst van de landbouw. Die hebben wij eerder onderzocht en dan blijkt dat iedereen het over 80 procent van de oplossingen wel in grote lijnen eens. Dat is fijn. Dan gaat het over de gezonde bodem, zo min mogelijk pesticiden en een goed inkomen voor de boer. Toch zijn er verschillen als het gaat over voedselzekerheid.
“De ene groep gebruikt politieke spanningen in de wereld als argument om de voedselproductie zoals wij die nu kennen te handhaven. Het wordt een veiligheidsthema.
“Er is ook een groep die vindt dat de productie moet veranderen, dat bijvoorbeeld de veehouderij in balans moet worden gebracht met de grond die daarvoor nodig is. Dat betekent geen veevoer importeren en zelf veevoer verbouwen, zodat een boer de mest op eigen grond of grond in de regio kwijt kan. Er is minder veevoer en dus ook minder vee. Zo kan je de kringloop beter sluiten.
‘Met het argument van voedselzekerheid zijn veel plannen, zoals halvering van het gebruik van bestrijdingsmiddelen, afgezwakt – ook in Nederland’
“Onderzoek van collega’s laat zien dat de groep die pleit voor voedselzekerheid de verduurzaming van de landbouw frustreert. Dat gebeurt ook in Europees verband. Met het argument van voedselzekerheid zijn veel plannen, zoals halvering van het gebruik van bestrijdingsmiddelen, afgezwakt. Ook in Nederland worden om die reden maatregelen om de landbouw duurzamer te maken afgezwakt.
“Om de discussie wat meer gefundeerd te kunnen voeren hebben we dit onderzoek gedaan. Wij laten zien dat de Nederlandse landbouw de wereld niet voedt en dat het dus heel goed mogelijk is om minder of geen veevoer te importeren en dat wij in dat geval de eigen bevolking nog steeds kunnen voeden. Als we volgens de schijf van vijf eten kunnen we zelfs blijven exporteren. Onze modelstudie is niet bedoeld als een voorspelling van de werkelijkheid. Het is een denkoefening, om van te leren.”
Eerder zei u dat stoppen met de import van veevoer ecologische voordelen heeft. Welke?
“Geen enkel ander Europees land heeft zoveel vee per hectare als Nederland. Als we geen veevoer meer importeren en minder vee houden, lossen we ook de eeuwigdurende discussie over stikstof op. Zelfs als we blijven eten zoals we dat nu doen, daalt de uitstoot van stikstof met 45 procent. Dat is precies wat het kabinet voorstelt. Als we nog een stapje verder zetten en gaan eten volgens de schijf van vijf, daalt de stikstofuitstoot met 64 procent. Het biedt ook mogelijkheden voor onder meer schoner oppervlaktewater en meer biodiversiteit.”
Kiest u als wetenschapper niet te veel partij in deze gevoelige discussie?
“Ik heb nooit als doel om te zeggen dat iemand goed of fout zit, maar ik wil wel feiten aandragen en bijdragen aan vergroening van ons voedselsysteem. Je kunt op basis van ons onderzoek zeggen: als je meer voedselzekerheid wil, moeten we meer plantaardig gaan eten.”
Wordt voedsel duurder als we meer het dieet van de schijf van vijf gaan eten?
“Plantaardig eten hoeft niet duurder te zijn dan het eten van vlees of zuivel. Zeker wanneer ook de maatschappelijke kosten van de productie van voedsel in de prijs worden meegenomen, zoals de milieubelasting of dierenleed. Daarnaast denk ik dat mensen de eerlijke prijs voor voedsel wel willen betalen. Vooral als er een goede verbinding is tussen de boer en de consument, als zichtbaar is wat een boer allemaal moet doen om duurzaam voedsel te produceren. Als niet iedereen dat kan betalen, moeten we iets doen aan ons sociaal-economische systeem. We kunnen niet voedsel blijven produceren op een vervuilende en dieronvriendelijke manier omdat voeding goedkoop moet zijn.”
Geen opmerkingen:
Een reactie posten
Opmerking: Alleen leden van deze blog kunnen een reactie posten.