De duistere band tussen de Indonesische president Prabowo en de eenarmige gangster Hercules
Politiek Indonesië Afpersingsbendes die zich voordoen als belangenbehartigers van het volk beheersen een groot deel van het openbare leven in Indonesië. Een van de invloedrijkste wordt geleid door Hercules, een voormalig kindsoldaat die nauw verbonden is met president Prabowo.
Hercules in 2023.
— FOTO MUHAMMAD ADIMAJA/ANTARA FOTOAl om vier uur in de ochtend, op een gewone werkdag in augustus, stonden opeens honderden mannen en vrouwen in het winkelcentrum van de villawijk Pondok Indah in Jakarta. Ze waren gekleed in paramilitaire uniformen of een wit T-shirt en hadden spandoeken bij zich. „Ik was in shock. Zoveel drukte in deze rustige buurt”, zegt verkoper Nadia (30), die zoals veel Indonesiërs één naam heeft. „Ze scandeerden leuzen. Er was geduw en getrek met de politie.”
De vijfhonderd demonstranten waren lid van GRIB (Verenigde Indonesische Volksbeweging), een van de vele Indonesische ormas. Deze ormas (voluit: Organisasi Kemasyarakatan) zijn op papier hulp- of beveiligingsorganisaties, waarvan het bestaan in de wet is vastgelegd. In de praktijk zijn het vaak paramilitaire afpersingsbendes. Soms bestaan ze uit enkele honderden leden, de bekendste zoals GRIB hebben er duizenden.
In twee bussen en op tientallen brommers reden de leden van GRIB langs de villa’s en designwinkels naar het kantoor van vastgoedbedrijf Pondok Indah Group. Hun eis: ’teruggave’ van een stuk grond in de wijk, waar al decennia een winkelcentrum, een luxeappartementencomplex en een golfterrein gevestigd zijn. Omringd door paramilitaire kameraden eiste een woordvoerder in naam van de Toton-clan een gesprek met de vastgoedeigenaren. De grond zou aan die clan toebehoren.
„Er hing een dreigende sfeer”, vertelt Nadia. „Maar ik voelde me niet onveilig, want er was veel politie op de been. Dit is een rijke wijk. Ik had er alle vertrouwen in dat ons niets zou overkomen. Tegen de tijd dat de eerste klanten kwamen, was de meute gelukkig weer weg.”
De buurt werd door de wijkpolitie een week afgezet met prikkeldraad. Collegaverkoper Siti (34) wist onmiddellijk met wie ze te maken hadden. „GRIB is de bende van preman [gangster] Hercules. Ik ken hem uit de tijd dat ik in winkelwijk Blok M werkte. Alle winkeliers moesten geld afdragen voor hun bescherming. Hercules was berucht. Mensen waren bang voor hem. Zodra we een bendelid zagen, doken we ineen om oogcontact te vermijden. Ik hoor dat hij nu nog machtiger is dan toen.”
President Prabowo Subianto zwaait naar aanhangers terwijl hij onderweg is naar het presidentieel paleis in Jakarta voor zijn inauguratie op 20 oktober 2024.
— FOTO JUNI KRISWANTO / AFPEén arm en één oog
De meeste Indonesiërs boven de veertig kennen Hercules, een markante Timorees met één arm en een glazen oog, die in de jaren negentig in Jakarta het winkelgebied Tanah Abang terroriseerde. Zijn bende domineerde de gok- en prostitutiebusiness. Winkeleigenaren werden afgeperst. Hercules genoot in die tijd bescherming van Prabowo Subianto, toen generaal van het Soeharto-regime. Nu is diezelfde Prabowo president van Indonesië.
Sinds zijn aantreden, in 2024, is GRIB bezig aan een alarmerende opmars. „Dat GRIB zonder repercussie met vijfhonderd man een wijk als Pondok Indah kan binnen walsen, is veelzeggend”, zegt de Nederlandse antropoloog Laurens Bakker, die op bezoek is in Jakarta. „Het is duidelijk dat GRIB op het hoogste niveau wordt beschermd. Dat moet Prabowo zijn.”
Alle automobilisten in Jakarta geven geld aan mannen die bij parkeerplaatsen hun hand ophouden. Dat zijn vaak ormas-leden. De dreiging van geweld is vaak al genoeg om toe te geven. Bovendien hebben de bendes via hun beschermheer – een politicus of machtige zakenman – nauwe banden met het leger en politie. Dat maakt gewone burgers kwetsbaar. „Juist arme mensen zijn geneigd om ormas te steunen”, vertelt Bakker. Omdat burgers niet altijd kunnen rekenen op de politie, wordt aansluiting bij een ormas gezien als goede optie voor de eigen veiligheid.
Ze komen met zijn allen, intimideren en eisen dan betaling
In een van de private beveiligingshuisjes van een Pondok Indah-villa zit een bewaker. De man, die anoniem wil blijven om redenen van persoonlijke veiligheid, komt uit West-Timor. „Ik heb veel GRIB-leden in mijn kennissenkring, van wie ik hoorde dat GRIB was ingehuurd door de Toton-familie om stampij te creëren, zodat de Pondok Indah Group de landclaim zou afkopen. Ik denk dat Hercules geld nodig had.” De West-Timorees heeft goede banden met zijn beveiligingscollega’s in de wijk. Hij wilde het kantoor waarschuwen, maar tegelijkertijd voelde hij zich verbonden met GRIB-leden, die net als hij uit Timor komen. „Ik weet wat in hun hart is. Loyaliteit aan de gemeenschap is alles”, vertelt hij.
Hij begrijpt waarom mensen zich aansluiten bij een ormas. „Hercules is een hele aardige man. Ik ben in 1996 naar Jakarta gekomen. Ik ging in die eerste jaren vaak een hapje met hem eten. Dan vertelden we elkaar verhalen.” De bende biedt bescherming in ruil voor loyaliteit. En een inkomen. Ook deed de bewaker naar eigen zeggen ‘klusjes’. Hij benadrukt dat hij nooit gewelddadige opdrachten heeft uitgevoerd. „Ik wilde mijn gezin bewaken voor het gevaar en de stress die dat met zich meebrengt.”
Enkele straten verderop, in de loungeclub van de Pondok Indah Golfclub, wacht een veertiger met zijn tienerdochter op hun sportpartner. De man, die om veiligheidsredenen niet met zijn naam in de krant wil, is een vaste bezoeker van de golfbaan. Ook hij was perplex toen hij hoorde dat GRIB in een welvarende wijk als Pondok Indah eisen op tafel kon leggen. De veertiger kent de werkwijze van ormas. „Ze komen met zijn allen, intimideren en eisen dan betaling.” Hij werkt in de staalindustrie. „Ook ons bedrijf moet regelmatig beschermingsgeld betalen. Ormas werken vaak samen met vakbonden. Ze dreigen dan bijvoorbeeld met een staking.”
De zakenman vindt de legale status van de paramilitaire massaorganisaties onbegrijpelijk. „Ik weet dat ze ook aan liefdadigheid doen, maar ze verdienen hun geld met intimidatie en afpersing. Je kunt ze inhuren als je een tegenstander wilt uitschakelen, als je een bodyguard nodig hebt of vastgoed wilt beschermen. Maar daar is toch de politie voor? Moet die niet de wet handhaven?” Ook hij weet wie Hercules is. „Ik ken niet alle details,” zegt hij op gedempte toon. Hij kijkt voor de zekerheid of niemand meeluistert. „Maar het is bekend dat hij dicht bij de president staat.”
Duizenden kinderen uit Oost-Timor werden meegenomen door Indonesische officieren
Voormalig kindsoldaat
De relatie tussen Hercules en de huidige president Prabowo heeft haar oorsprong in Oost-Timor, in een duister verleden vol geweld en trauma. In 1975 vielen Indonesische troepen Oost-Timor binnen om de toenmalige Portugese kolonie bij Indonesië te voegen. „Nadat ze de grote steden hadden veroverd, trokken ze naar het oosten. Het verzet zat in de bergen”, vertelt de Nederlandse historicus Gerry van Klinken in een café in Jakarta. „Berg voor berg werd omsingeld om vanuit de valleien, ook met bombardementen, alle gewapende rebellen uit te schakelen. Er waren veel burgerslachtoffers.”
In totaal zijn tussen 1975 en de onafhankelijkheid in 1999 tweehonderdduizend Oost-Timorezen omgekomen. Prabowo was er vanaf het begin bij, als officier van de speciale militaire eenheid Kopassus. De eenheid was berucht vanwege het plegen van oorlogsmisdaden, zoals verkrachting en massamoorden. Prabowo is nooit veroordeeld, maar de misdaden zijn tussen 2002 en 2005 vastgelegd in het rapport van de Oost-Timorese waarheidscommissie CAVR.
Prabowo was gespecialiseerd in ‘counterintelligence’-tactieken, zoals het inlijven van lokale strijders, vaak kinderen die tegen lokale onafhankelijkheidsstrijders moesten vechten. Een van hen was Rosario de Marshal, die van een Indonesische officier de naam Hercules kreeg.
De onderzoekers die NRC sprak, nemen aan dat Hercules’ ouders omkwamen bij een Indonesisch bombardement toen hij tien jaar was. Ergens in deze periode moet de jonge Rosario zijn meegenomen door Indonesische officieren. In totaal overkwam dat zo’n vierduizend Oost-Timorese kinderen. Deze jongens werden „operational assistants” genoemd. „Ze werden ingezet als loopjongens bij de inname van heuvels”, vertelt Van Klinken. „Een deel van deze kinderen werd naar Indonesië gebracht voor adoptie. Indonesische gezinnen moesten ze opvoeden als beschaafde Indonesiërs.”
Deze regeling was opgezet door de vrouw van dictator Soeharto. „Oost-Timorezen werden gezien als achterlijke mensen.” Ander doel van de assimilatie was het breken van verzet. Hercules claimt dat hij is geadopteerd door de latere president Prabowo. De ex-generaal heeft dit nooit bevestigd, maar de bewering lijkt niet volledig uit de lucht gegrepen. In 1983 huwde Prabowo Titiek, de dochter van Soeharto. Titiek was samen met haar moeder betrokken bij de adoptie van de gestolen Oost-Timorese kinderen.
In ruil voor politieke bescherming spelen ormas een essentiële rol in verkiezingen
‘Hercules heeft Prabowo onvoorwaardelijke trouw verklaard’
Naar eigen zeggen vocht Hercules zij aan zij met het Indonesische leger. Ergens in de jaren tachtig is hij tijdens een helikopterongeluk gewond geraakt. Hercules beweert dat hij door Prabowo naar een ziekenhuis in Jakarta is gebracht en daar een armprothese heeft gekregen. „Hercules vertelde me dat hij zijn leven aan Prabowo heeft te danken”, zegt politiek socioloog Ian Wilson, verbonden aan de de Australische Murdock Universiteit. „Hij heeft aan Prabowo onvoorwaardelijke trouw verklaard.” De onderzoeker heeft Hercules enkele keren ontmoet.
Hoe transformeert een kindsoldaat, meegenomen door een vijandig leger, in een man met onwankelbare loyaliteit aan zijn ontvoerder? Wilson heeft er geen eenduidige verklaring voor. Want terwijl Hercules altijd loyaal is gebleven, kon hij andersom niet altijd op de bescherming van Prabowo rekenen. Na de val van Soeharto in 1998 vertrok Prabowo naar het buitenland. Hercules werd verjaagd uit winkelgebied Tanah Abang. Een tijdje verdiende hij geld met het innen van schulden en afpersing door landbezettingen. Omdat hij geen politieke bescherming meer had, belandde hij verschillende keren achter de tralies.
In 2008 keerde het tij. Prabowo kwam terug uit het buitenland en richtte Gerindra op, de partij die hem naar het presidentschap moest brengen. Niet lang erna dook ook Hercules weer op. Hij richtte in 2011 GRIB op. Volgens nieuwsmedium Tempo was Prabowo bij de oprichting aanwezig. GRIB presenteerde zich er als officiële tak van Gerindra. Voornaamste taak: beschermheer Prabowo naar het presidentschap helpen.
„In ruil voor politieke bescherming spelen ormas een essentiële rol in verkiezingen” legt de Nederlandse politicoloog Ward Berenschot telefonisch uit. „Ze schakelen oppositie uit. En werven stemmen door intimidatie, maar ook doordat ze via hun politieke contacten mensen aan baantjes kunnen helpen.”
Prabowo deed verschillende malen een gooi naar het presidentschap. In 2013, toen Prabowo naast het presidentschap greep en mogelijk politieke vijanden had gemaakt, werd Hercules opnieuw opgepakt. De gangster was zo woest dat hij zijn glazen oog, zo gaat het verhaal, uit zijn oogkas greep en naar een politieagent gooide. Dat glazen oog had hij nadat hij zijn eigen oog enkele jaren eerder in een bendegevecht was verloren.
Persoonlijkheidscultus rond Hercules
Sinds Prabowo president is, groeit ook de macht van GRIB. De bende is actief in 28 van de 38 Indonesische provincies en zou honderdduizenden leden hebben. De organisatie en een afdeling met advocaten en woordvoerders (die van Hercules kreeg geen toestemming om met NRC te praten).
Hercules profileert zich als charitatieve zakenman, als held van de armen en onderdrukten. „GRIB bouwt aan een persoonlijkheidscultus rondom Hercules als toegewijde Prabowo-loyalist en patriot”, aldus Wilson. Instagram en YouTube tonen video’s van GRIB-liefdadigheidsevenementen. Leden delen voedsel uit. Om hun rol als geaccepteerde maatschappelijke handhaver te benadrukken worden regelmatig foto’s van bijeenkomsten met prominente politie- en legerofficieren gepost op Instagram.
Ormas gebruiken geregeld geweld om hun doel te bereiken. Autofabrieken van Hyundai en BYD werden stilgelegd en afgeperst. Toen de gouverneur van West-Java een anti-‘gangster’-taskforce wilde opzetten, werd Hercules furieus. Via zijn YouTube-kanaal herinnerde hij de politicus eraan dat hij zijn verkiezingswinst aan hem te danken had. Enkele dagen later verklaarde de GRIB-woordvoerder dat hij de gouverneur had gesproken en de politicus hun hulpprogramma’s steunde. De gouverneur, tot dan toe een uitgesproken criticus, zweeg.
In april werd in het zuiden van Jakarta een lokale GRIB-leider aangehouden. Woedend staken bendeleden vijf politieauto’s in brand. Enkele aanhangers werden opgepakt, maar de organisatie bleef buiten schot. Sterker nog, de politie heeft inmiddels aangegeven dat ze meer met GRIB wil samenwerken. „Ormas hebben veel leden. We nodigen hen uit om te helpen bij de ordehandhaving en beveiliging van de stad,” verklaarde een politiewoordvoerder. Hij noemde GRIB als een van de deelnemers.
Hoe dit voor de Pondok Indah Group gaat aflopen, is nog onduidelijk. Het vastgoedbedrijf verklaarde dat het de claim van de Toton-familie verwerpt en liet via een woordvoerder weten dat hun landrechten in orde zijn. De politie heeft zich inmiddels opgeworpen als ‘mediator’. Ze heeft de leiding over gesprekken om tot een oplossing te komen.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten
Opmerking: Alleen leden van deze blog kunnen een reactie posten.