The Fate of an Honest Intellectual
Excerpted from Understanding Power, The New Press, 2002, pp. 244-248
|
| I'll tell you another, last case—and there are many others like this. Here's a story which is really tragic. How many of you know about Joan Peters, the book by Joan Peters? There was this best-seller a few years ago [in 1984], it went through about ten printings, by a woman named Joan Peters—or at least, signed by Joan Peters—called From Time Immemorial. It was a big scholarly-looking book with lots of footnotes, which purported to show that the Palestinians were all recent immigrants [i.e. to the Jewish-settled areas of the former Palestine, during the British mandate years of 1920 to 1948]. And it was very popular—it got literally hundreds of rave reviews, and no negative reviews: the Washington Post, the New York Times, everybody was just raving about it. Here was this book which proved that there were really no Palestinians! Of course, the implicit message was, if Israel kicks them all out there's no moral issue, because they're just recent immigrants who came in because the Jews had built up the country. And there was all kinds of demographic analysis in it, and a big professor of demography at the University of Chicago [Philip M. Hauser] authenticated it. That was the big intellectual hit for that year: Saul Bellow, Barbara Tuchman, everybody was talking about it as the greatest thing since chocolate cake. Well, one graduate student at Princeton, a guy named Norman Finkelstein, started reading through the book. He was interested in the history of Zionism, and as he read the book he was kind of surprised by some of the things it said. He's a very careful student, and he started checking the references—and it turned out that the whole thing was a hoax, it was completely faked: probably it had been put together by some intelligence agency or something like that. Well, Finkelstein wrote up a short paper of just preliminary findings, it was about twenty-five pages or so, and he sent it around to I think thirty people who were interested in the topic, scholars in the field and so on, saying: "Here's what I've found in this book, do you think it's worth pursuing?" Well, he got back one answer, from me. I told him, yeah, I think it's an interesting topic, but I warned him, if you follow this, you're going to get in trouble—because you're going to expose the American intellectual community as a gang of frauds, and they are not going to like it, and they're going to destroy you. So I said: if you want to do it, go ahead, but be aware of what you're getting into. It's an important issue, it makes a big difference whether you eliminate the moral basis for driving out a population—it's preparing the basis for some real horrors—so a lot of people's lives could be at stake. But your life is at stake too, I told him, because if you pursue this, your career is going to be ruined. Well, he didn't believe me. We became very close friends after this, I didn't know him before. He went ahead and wrote up an article, and he started submitting it to journals. Nothing: they didn't even bother responding. I finally managed to place a piece of it in In These Times, a tiny left-wing journal published in Illinois, where some of you may have seen it. Otherwise nothing, no response. Meanwhile his professors—this is Princeton University, supposed to be a serious place—stopped talking to him: they wouldn't make appointments with him, they wouldn't read his papers, he basically had to quit the program. By this time, he was getting kind of desperate, and he asked me what to do. I gave him what I thought was good advice, but what turned out to be bad advice: I suggested that he shift over to a different department, where I knew some people and figured he'd at least be treated decently. That turned out to be wrong. He switched over, and when he got to the point of writing his thesis he literally could not get the faculty to read it, he couldn't get them to come to his thesis defense. Finally, out of embarrassment, they granted him a Ph.D.—he's very smart, incidentally—but they will not even write a letter for him saying that he was a student at Princeton University. I mean, sometimes you have students for whom it's hard to write good letters of recommendation, because you really didn't think they were very good—but you can write something, there are ways of doing these things. This guy was good, but he literally cannot get a letter. He's now living in a little apartment somewhere in New York City, and he's a part-time social worker working with teenage drop-outs. Very promising scholar—if he'd done what he was told, he would have gone on and right now he'd be a professor somewhere at some big university. Instead he's working part-time with disturbed teenaged kids for a couple thousand dollars a year. That's a lot better than a death squad, it's true—it's a whole lot better than a death squad. But those are the techniques of control that are around. But let me just go on with the Joan Peters story. Finkelstein's very persistent: he took a summer off and sat in the New York Public Library, where he went through every single reference in the book—and he found a record of fraud that you cannot believe. Well, the New York intellectual community is a pretty small place, and pretty soon everybody knew about this, everybody knew the book was a fraud and it was going to be exposed sooner or later. The one journal that was smart enough to react intelligently was the New York Review of Books—they knew that the thing was a sham, but the editor didn't want to offend his friends, so he just didn't run a review at all. That was the one journal that didn't run a review. Meanwhile, Finkelstein was being called in by big professors in the field who were telling him, "Look, call off your crusade; you drop this and we'll take care of you, we'll make sure you get a job," all this kind of stuff. But he kept doing it—he kept on and on. Every time there was a favorable review, he'd write a letter to the editor which wouldn't get printed; he was doing whatever he could do. We approached the publishers and asked them if they were going to respond to any of this, and they said no—and they were right. Why should they respond? They had the whole system buttoned up, there was never going to be a critical word about this in the United States. But then they made a technical error: they allowed the book to appear in England, where you can't control the intellectual community quite as easily. Well, as soon as I heard that the book was going to come out in England, I immediately sent copies of Finkelstein's work to a number of British scholars and journalists who are interested in the Middle East—and they were ready. As soon as the book appeared, it was just demolished, it was blown out of the water. Every major journal, the Times Literary Supplement, the London Review, the Observer, everybody had a review saying, this doesn't even reach the level of nonsense, of idiocy. A lot of the criticism used Finkelstein's work without any acknowledgment, I should say—but about the kindest word anybody said about the book was "ludicrous," or "preposterous." Well, people here read British reviews—if you're in the American intellectual community, you read the Times Literary Supplement and the London Review, so it began to get a little embarrassing. You started getting back-tracking: people started saying, "Well, look, I didn't really say the book was good, I just said it's an interesting topic," things like that. At that point, the New York Review swung into action, and they did what they always do in these circumstances. See, there's like a routine that you go through—if a book gets blown out of the water in England in places people here will see, or if a book gets praised in England, you have to react. And if it's a book on Israel, there's a standard way of doing it: you get an Israeli scholar to review it. That's called covering your ass—because whatever an Israeli scholar says, you're pretty safe: no one can accuse the journal of anti-Semitism, none of the usual stuff works. So after the Peters book got blown out of the water in England, the New York Review assigned it to a good person actually, in fact Israel's leading specialist on Palestinian nationalism [Yehoshua Porath], someone who knows a lot about the subject. And he wrote a review, which they then didn't publish—it went on for almost a year without the thing being published; nobody knows exactly what was going on, but you can guess that there must have been a lot of pressure not to publish it. Eventually it was even written up in the New York Times that this review wasn't getting published, so finally some version of it did appear. It was critical, it said the book is nonsense and so on, but it cut corners, the guy didn't say what he knew. Actually, the Israeli reviews in general were extremely critical: the reaction of the Israeli press was that they hoped the book would not be widely read, because ultimately it would be harmful to the Jews—sooner or later it would get exposed, and then it would just look like a fraud and a hoax, and it would reflect badly on Israel. They underestimated the American intellectual community, I should say. Anyhow, by that point the American intellectual community realized that the Peters book was an embarrassment, and it sort of disappeared—nobody talks about it anymore. I mean, you still find it at newsstands in the airport and so on, but the best and the brightest know that they are not supposed to talk about it anymore: because it was exposed and they were exposed. Well, the point is, what happened to Finkelstein is the kind of thing that can happen when you're an honest critic—and we could go on and on with other cases like that. [Editors' Note: Finkelstein has since published several books with independent presses.] Still, in the universities or in any other institution, you can often find some dissidents hanging around in the woodwork—and they can survive in one fashion or another, particularly if they get community support. But if they become too disruptive or too obstreperous—or you know, too effective—they're likely to be kicked out. The standard thing, though, is that they won't make it within the institutions in the first place, particularly if they were that way when they were young—they'll simply be weeded out somewhere along the line. So in most cases, the people who make it through the institutions and are able to remain in them have already internalized the right kinds of beliefs: it's not a problem for them to be obedient, they already are obedient, that's how they got there. And that's pretty much how the ideological control system perpetuates itself in the schools—that's the basic story of how it operates, I think. |
zaterdag 28 december 2013
donderdag 26 december 2013
Hoe de hypotheekrenteaftrek uitgroeide tot een gruwel....
Door: Yvonne Hofs − 25/12/13, 10:00
© ANP. Stapels verhuisdozen in een woonkamer.
VONK Het idee was een eigen huis voor iedereen, maar aanmoedigen van het woningbezit draaide uit op een hoop schulden. Waar ging het mis?
Tot op de dag van vandaag ontbreken overtuigende bewijzen dat het huiseigenaarschap maatschappelijke voordelen heeft
- © anp.
In een verhaal over de Nederlandse huizenmarktzeepbel kunnen we niet om de Franse socioloog Émile Durkheim heen. Durkheim publiceerde in 1897 de eerste sociologische studie over zelfmoord, maar daar gaan we het nu niet over hebben. Zo erg is het nou ook weer niet gesteld met de Nederlandse huizenmarkt. Vier jaar eerder, hetzelfde jaar dat Nederland de hypotheekrenteaftrek invoerde, zette Durkheim zijn theorie over sociale cohesie op papier. In De la division du travail social stelt Durkheim dat het bindmiddel van menselijke samenlevingen bestaat uit gedeelde normen en waarden. De leden van de groep ontlenen een deel van hun identiteit aan dit collectieve bewustzijn van morele opvattingen, geloofsartikelen, ideeën en sentimenten. Zo'n collectief bewustzijn vervulde een cruciale rol in premoderne samenlevingen. De overlevingskansen van individuen hingen toen sterk af van samenwerking binnen de groep.
Maar het nadeel van een collectief bewustzijn is dat de ideeën en opvattingen die er deel van uitmaken, niet ter discussie mogen worden gesteld. Aan het gezamenlijke normen- en waardenstelsel mag niet worden getwijfeld, omdat zulke twijfel het fundament van de samenleving bedreigt. In sociologische experimenten blijkt steeds dat groepen agressief reageren op andersdenkenden. Het collectief zet vrijdenkers onder zware druk om zich te conformeren aan de groepsnormen. Pressie is vaak niet eens nodig om individuen tot aanpassing te bewegen. De meeste mensen conformeren zich vrijwillig, omdat ze geen buitenstaander willen zijn.
Spaarzin
Ook Nederland kent een collectief bewustzijn. Het poldermodel, het streven naar consensus, is bijvoorbeeld stevig ingebed in onze nationale cultuur. Kort na de Tweede Wereldoorlog werd ons collectieve bewustzijn verrijkt met twee nieuwe dogma's. Dit zijn: 'het eigenwoningbezit moet bevorderd worden' en 'een koophuis is een goede investering'.
Het waren de christelijke partijen KVP en ARP (voorlopers van het CDA) die begin jaren vijftig 'bezitsvorming' begonnen te propageren als middel om het volk te beschaven. In de jaren vijftig kende Nederland meerdere ministers en staatssecretarissen van Bezitsvorming, allen van confessionele huize. 'Er moet meer en meer gespaard worden, vindt de regering', schrijft het socialistische dagblad Het Vrije Volk op 8 oktober 1966. Het kabinet-Cals stimuleert dat onder meer met 'gerichte activiteiten met betrekking tot financiering van de woningbouw en vooral het bevorderen van het eigenwoningbezit'.
De christelijke partijen brachten spaarzin in verband met verantwoordelijkheidsgevoel, properheid en stabiele gezinnen. Huren werd geassocieerd met drankzucht en andere goddeloze neigingen, en met kortzichtig leven van loonzakje naar loonzakje. Het eigen huis stond in de christelijke politiek symbool voor het nette burgermansbestaan en de verheffing van de arbeider naar de middenklasse.
Kip of ei
Die arbeider stond niet te springen om huiseigenaar te worden. In het kader van de wederopbouw heerste in de jaren vijftig en zestig een regime van geleide loonpolitiek. De overheid had met de vakbonden afgesproken dat de lonen maar beperkt mochten stijgen. Als tegenprestatie beloofde de regering dat de kosten van levensonderhoud min of meer gelijk zouden blijven. De huren waren streng gereguleerd en laag. De huurlasten van een gezin bedroegen gemiddeld 7 procent van het besteedbaar inkomen, tegen 23 procent nu.
De socialisten namen dan ook niet deel aan de lofzang op het eigenwoningbezit. De Wiardi Beckmanstichting waarschuwde in 1949 dat eigenwoningbezit alleen verantwoord zou zijn 'in streken met (een) stabiele, economisch krachtige en spaarzame bevolking en dan alleen nog voor gezinnen die deze eigenschappen ten volle bezitten'. 'Waar de economische positie zwak of wisselvallig is, wordt een eigen huis spoedig een ernstige belemmering.'
Tot op de dag van vandaag ontbreken overtuigende bewijzen dat het huiseigenaarschap maatschappelijke voordelen heeft. Ja, er zijn talloze onderzoeken waaruit blijkt dat huiseigenaren gemiddeld tevredener zijn over hun woonsituatie dan huurders, dat ze hun huis beter onderhouden, dat hun kinderen het beter doen op school en dat ze meer maatschappelijk betrokken zijn. Maar al die onderzoeken gaan bij nadere beschouwing voorbij aan de kip-of-eivraag: veranderen mensen omdat zij een koophuis bezitten of is het andersom en wordt een bepaald soort mensen (hogere inkomens) huiseigenaar? Dat woningbezitters tevredener zijn dan huurders is nogal wiedes. Koopwoningen staan in gemiddeld betere wijken en zijn gemiddeld groter en luxer. Dat huiseigenaren meer onderhoud plegen, is ook nogal wiedes. Zij hebben immers financieel voordeel van een goed onderhouden huis en huurders niet.
Maar het nadeel van een collectief bewustzijn is dat de ideeën en opvattingen die er deel van uitmaken, niet ter discussie mogen worden gesteld. Aan het gezamenlijke normen- en waardenstelsel mag niet worden getwijfeld, omdat zulke twijfel het fundament van de samenleving bedreigt. In sociologische experimenten blijkt steeds dat groepen agressief reageren op andersdenkenden. Het collectief zet vrijdenkers onder zware druk om zich te conformeren aan de groepsnormen. Pressie is vaak niet eens nodig om individuen tot aanpassing te bewegen. De meeste mensen conformeren zich vrijwillig, omdat ze geen buitenstaander willen zijn.
Spaarzin
Ook Nederland kent een collectief bewustzijn. Het poldermodel, het streven naar consensus, is bijvoorbeeld stevig ingebed in onze nationale cultuur. Kort na de Tweede Wereldoorlog werd ons collectieve bewustzijn verrijkt met twee nieuwe dogma's. Dit zijn: 'het eigenwoningbezit moet bevorderd worden' en 'een koophuis is een goede investering'.
Het waren de christelijke partijen KVP en ARP (voorlopers van het CDA) die begin jaren vijftig 'bezitsvorming' begonnen te propageren als middel om het volk te beschaven. In de jaren vijftig kende Nederland meerdere ministers en staatssecretarissen van Bezitsvorming, allen van confessionele huize. 'Er moet meer en meer gespaard worden, vindt de regering', schrijft het socialistische dagblad Het Vrije Volk op 8 oktober 1966. Het kabinet-Cals stimuleert dat onder meer met 'gerichte activiteiten met betrekking tot financiering van de woningbouw en vooral het bevorderen van het eigenwoningbezit'.
De christelijke partijen brachten spaarzin in verband met verantwoordelijkheidsgevoel, properheid en stabiele gezinnen. Huren werd geassocieerd met drankzucht en andere goddeloze neigingen, en met kortzichtig leven van loonzakje naar loonzakje. Het eigen huis stond in de christelijke politiek symbool voor het nette burgermansbestaan en de verheffing van de arbeider naar de middenklasse.
Kip of ei
Die arbeider stond niet te springen om huiseigenaar te worden. In het kader van de wederopbouw heerste in de jaren vijftig en zestig een regime van geleide loonpolitiek. De overheid had met de vakbonden afgesproken dat de lonen maar beperkt mochten stijgen. Als tegenprestatie beloofde de regering dat de kosten van levensonderhoud min of meer gelijk zouden blijven. De huren waren streng gereguleerd en laag. De huurlasten van een gezin bedroegen gemiddeld 7 procent van het besteedbaar inkomen, tegen 23 procent nu.
De socialisten namen dan ook niet deel aan de lofzang op het eigenwoningbezit. De Wiardi Beckmanstichting waarschuwde in 1949 dat eigenwoningbezit alleen verantwoord zou zijn 'in streken met (een) stabiele, economisch krachtige en spaarzame bevolking en dan alleen nog voor gezinnen die deze eigenschappen ten volle bezitten'. 'Waar de economische positie zwak of wisselvallig is, wordt een eigen huis spoedig een ernstige belemmering.'
Tot op de dag van vandaag ontbreken overtuigende bewijzen dat het huiseigenaarschap maatschappelijke voordelen heeft. Ja, er zijn talloze onderzoeken waaruit blijkt dat huiseigenaren gemiddeld tevredener zijn over hun woonsituatie dan huurders, dat ze hun huis beter onderhouden, dat hun kinderen het beter doen op school en dat ze meer maatschappelijk betrokken zijn. Maar al die onderzoeken gaan bij nadere beschouwing voorbij aan de kip-of-eivraag: veranderen mensen omdat zij een koophuis bezitten of is het andersom en wordt een bepaald soort mensen (hogere inkomens) huiseigenaar? Dat woningbezitters tevredener zijn dan huurders is nogal wiedes. Koopwoningen staan in gemiddeld betere wijken en zijn gemiddeld groter en luxer. Dat huiseigenaren meer onderhoud plegen, is ook nogal wiedes. Zij hebben immers financieel voordeel van een goed onderhouden huis en huurders niet.
Waar de economische positie zwak of wisselvallig is, wordt een eigen huis spoedig een ernstige belemmering
- © anp.
Ruim 59 procent van de Nederlanders woont in een koopwoning, maar al staat hún naam op de eigendomsakte, de huishoudens met een onderwaterhypotheek huren hun woning in feite van de bank.
Mythe
Nu de huizenprijzen zijn gedaald, komen de nadelen van eigenwoningbezit aan het licht. Verhuizen met een restschuld is moeilijk; 800 duizend (CBS) tot 1,3 miljoen huishoudens (DNB) - de schattingen variëren - kunnen geen kant op. Er is dus geen objectieve reden om het eigenwoningbezit te bevorderen.
Je kunt er zelfs over twisten of 'bezit' de juiste term is. Ruim 59 procent van de Nederlanders woont in een koopwoning, maar al staat hún naam op de eigendomsakte, de huishoudens met een onderwaterhypotheek huren hun woning in feite van de bank. Starters die in 2007 een huis kochten leenden gemiddeld 114 procent van de woningwaarde. Nog geen 14 procent van de Nederlandse huiseigenaren is hypotheekvrij en kan zich met recht 'woningbezitter' noemen.
Decennia van intensief overheidsbeleid om het eigenwoningbezit te stimuleren hebben het tegenovergestelde bereikt: schuldvorming in plaats van bezitsvorming. Hoe kon dat gebeuren? Door een fatale combinatie van onbeperkte hypotheekrenteaftrek en vergaande zelfregulering in de financiële sector. Sommigen menen dat de hypotheekrenteaftrek niet de oorzaak van de woningmarktcrisis kan zijn, omdat die al sinds 1893 bestaat en tot ver na de oorlog geen problemen opleverde. Deze woningmarktvorsers zien over het hoofd dat pas vanaf eind jaren zeventig de aftrek optimaal werd benut, doordat banken ineens vrijwel onbeperkt mochten uitlenen en doordat het eigenwoningbezit explosief groeide.
Tot na de Tweede Wereldoorlog waren koopwoningen iets voor de elite. Banken leenden huizenkopers hoogstens 70 procent van de koopsom. De Nederlandsche Bank (DNB) legde de kredietverlening na de oorlog aan banden om de inflatie te beteugelen. DNB eiste bovendien dat de banken hun beperkte uitleencapaciteit hoofdzakelijk aan bedrijfskredieten zouden spenderen. Bedrijfsinvesteringen werden van groter economisch belang geacht dan de consumptie van woningen. In 1947 bewoonde slechts 28 procent van de bevolking een koopwoning.
Dat de hypotheekrenteaftrek beoogt het eigenwoningbezit te stimuleren is een hardnekkige mythe. De hypotheekrenteaftrek is bedacht als verkapte subsidie aan de rijken. De liberale minister van Financiën Klaas Pierson voerde de maatregel in 1893 in als onderdeel van de nieuwe inkomstenbelasting met progressieve belastingschijven. Welgestelden zouden daardoor veel meer belasting gaan betalen. Zij moesten voortaan ook belasting afdragen over hun koophuis, via het huurwaardeforfait. Als het bezit van een woning wordt belast, moeten de kosten van dat bezit (zoals onderhoud en hypotheek) aftrekbaar zijn, vond Pierson. Zo kon hij de nadelige effecten van de progressieve inkomstenbelasting voor de bovenklasse wat verzachten. Vanaf dag één kostte de hypotheekrenteaftrek de schatkist meer dan het huurwaardeforfait opbracht. Die kosten waren in het begin vrij laag, omdat er maar weinig huiseigenaren waren.
Groeihypotheek
Dat veranderde vanaf de jaren zestig. Tussen 1967 en 1975 groeide het eigenwoningbezit in Nederland van 32 naar 39 procent. Een van de redenen daarvoor was dat het liberale kabinet-De Quay in 1962 een huurstijging van 20 procent toestond en bezuinigde op de huursubsidies. Tegelijkertijd werd kopen steeds aantrekkelijker. In 1956 had het derde kabinet-Drees de gemeentegarantie ingevoerd, de voorloper van de Nationale Hypotheekgarantie. Gemeenten steunden huizenkopers met een laag inkomen door voor 100 procent van de koopsom garant te staan. Eerst gold die garantie alleen voor nieuwbouwwoningen, maar in 1973 werd hij uitgebreid naar bestaande woningen. Omdat banken dankzij de gemeentegarantie nul risico liepen op zulke hypotheken, vonden ze het geen probleem meer om hypotheken tot 100 procent van de koopsom te verstrekken.
De regering-De Quay gaf vanwege het grote arbeidstekort in Nederland in 1962 ook de loonmatiging op. De vakbonden dwongen daarna in cao-onderhandelingen af dat de lonen automatisch zouden meestijgen met de inflatie. De inflatie was gemiddeld 2,1 procent in de jaren vijftig, 5,1 procent in de jaren zestig en 7 procent in de jaren zeventig. Op het laatst stegen de lonen met 8 tot 10 procent per jaar. Hypotheken waren spotgoedkoop, want schulden verdampen in rap tempo als geld snel aan waarde verliest en de inkomens hard stijgen. In de eerste helft van de jaren zeventig was de reële hypotheekrente (na belastingaftrek en na inflatiecorrectie) zelfs enige jaren negatief. Huizenkopers verdienden geld door geld te lenen.
Onder leiding van Jelle Zijlstra liet ook De Nederlandsche Bank de teugels vieren. Banken mochten vanaf 1972 welhaast onbeperkt krediet verlenen aan huizenkopers. Die hadden toen slechts de keus tussen een lineaire en annuïtaire hypotheek. In 1977 vonden de banken een hypotheekvorm uit die de maandlasten van huizenkopers verlaagde, waardoor die zich nog hogere hypotheken konden veroorloven. Met een 'groeihypotheek' betaalden kopers de eerste jaren geen rente en aflossing; die werden bij de bestaande hypotheekschuld opgeteld. Na enkele jaren schoten de maandlasten natuurlijk de lucht in. Banken en huizenkopers gingen ervan uit dat dit geen enkel probleem was, omdat de lonen zo hard stegen. In deze tijd raakten ook tophypotheken van 125 tot 130 procent van de woningwaarde in zwang. Ongekend in het buitenland, waar de loan-to-value meestal aan een wettelijk maximum gebonden is. Dankzij deze enorme kredietverruiming werden koopwoningen tussen 1972 en 1978 maar liefst 85 procent duurder.
Nu de huizenprijzen zijn gedaald, komen de nadelen van eigenwoningbezit aan het licht. Verhuizen met een restschuld is moeilijk; 800 duizend (CBS) tot 1,3 miljoen huishoudens (DNB) - de schattingen variëren - kunnen geen kant op. Er is dus geen objectieve reden om het eigenwoningbezit te bevorderen.
Je kunt er zelfs over twisten of 'bezit' de juiste term is. Ruim 59 procent van de Nederlanders woont in een koopwoning, maar al staat hún naam op de eigendomsakte, de huishoudens met een onderwaterhypotheek huren hun woning in feite van de bank. Starters die in 2007 een huis kochten leenden gemiddeld 114 procent van de woningwaarde. Nog geen 14 procent van de Nederlandse huiseigenaren is hypotheekvrij en kan zich met recht 'woningbezitter' noemen.
Decennia van intensief overheidsbeleid om het eigenwoningbezit te stimuleren hebben het tegenovergestelde bereikt: schuldvorming in plaats van bezitsvorming. Hoe kon dat gebeuren? Door een fatale combinatie van onbeperkte hypotheekrenteaftrek en vergaande zelfregulering in de financiële sector. Sommigen menen dat de hypotheekrenteaftrek niet de oorzaak van de woningmarktcrisis kan zijn, omdat die al sinds 1893 bestaat en tot ver na de oorlog geen problemen opleverde. Deze woningmarktvorsers zien over het hoofd dat pas vanaf eind jaren zeventig de aftrek optimaal werd benut, doordat banken ineens vrijwel onbeperkt mochten uitlenen en doordat het eigenwoningbezit explosief groeide.
Tot na de Tweede Wereldoorlog waren koopwoningen iets voor de elite. Banken leenden huizenkopers hoogstens 70 procent van de koopsom. De Nederlandsche Bank (DNB) legde de kredietverlening na de oorlog aan banden om de inflatie te beteugelen. DNB eiste bovendien dat de banken hun beperkte uitleencapaciteit hoofdzakelijk aan bedrijfskredieten zouden spenderen. Bedrijfsinvesteringen werden van groter economisch belang geacht dan de consumptie van woningen. In 1947 bewoonde slechts 28 procent van de bevolking een koopwoning.
Dat de hypotheekrenteaftrek beoogt het eigenwoningbezit te stimuleren is een hardnekkige mythe. De hypotheekrenteaftrek is bedacht als verkapte subsidie aan de rijken. De liberale minister van Financiën Klaas Pierson voerde de maatregel in 1893 in als onderdeel van de nieuwe inkomstenbelasting met progressieve belastingschijven. Welgestelden zouden daardoor veel meer belasting gaan betalen. Zij moesten voortaan ook belasting afdragen over hun koophuis, via het huurwaardeforfait. Als het bezit van een woning wordt belast, moeten de kosten van dat bezit (zoals onderhoud en hypotheek) aftrekbaar zijn, vond Pierson. Zo kon hij de nadelige effecten van de progressieve inkomstenbelasting voor de bovenklasse wat verzachten. Vanaf dag één kostte de hypotheekrenteaftrek de schatkist meer dan het huurwaardeforfait opbracht. Die kosten waren in het begin vrij laag, omdat er maar weinig huiseigenaren waren.
Groeihypotheek
Dat veranderde vanaf de jaren zestig. Tussen 1967 en 1975 groeide het eigenwoningbezit in Nederland van 32 naar 39 procent. Een van de redenen daarvoor was dat het liberale kabinet-De Quay in 1962 een huurstijging van 20 procent toestond en bezuinigde op de huursubsidies. Tegelijkertijd werd kopen steeds aantrekkelijker. In 1956 had het derde kabinet-Drees de gemeentegarantie ingevoerd, de voorloper van de Nationale Hypotheekgarantie. Gemeenten steunden huizenkopers met een laag inkomen door voor 100 procent van de koopsom garant te staan. Eerst gold die garantie alleen voor nieuwbouwwoningen, maar in 1973 werd hij uitgebreid naar bestaande woningen. Omdat banken dankzij de gemeentegarantie nul risico liepen op zulke hypotheken, vonden ze het geen probleem meer om hypotheken tot 100 procent van de koopsom te verstrekken.
De regering-De Quay gaf vanwege het grote arbeidstekort in Nederland in 1962 ook de loonmatiging op. De vakbonden dwongen daarna in cao-onderhandelingen af dat de lonen automatisch zouden meestijgen met de inflatie. De inflatie was gemiddeld 2,1 procent in de jaren vijftig, 5,1 procent in de jaren zestig en 7 procent in de jaren zeventig. Op het laatst stegen de lonen met 8 tot 10 procent per jaar. Hypotheken waren spotgoedkoop, want schulden verdampen in rap tempo als geld snel aan waarde verliest en de inkomens hard stijgen. In de eerste helft van de jaren zeventig was de reële hypotheekrente (na belastingaftrek en na inflatiecorrectie) zelfs enige jaren negatief. Huizenkopers verdienden geld door geld te lenen.
Onder leiding van Jelle Zijlstra liet ook De Nederlandsche Bank de teugels vieren. Banken mochten vanaf 1972 welhaast onbeperkt krediet verlenen aan huizenkopers. Die hadden toen slechts de keus tussen een lineaire en annuïtaire hypotheek. In 1977 vonden de banken een hypotheekvorm uit die de maandlasten van huizenkopers verlaagde, waardoor die zich nog hogere hypotheken konden veroorloven. Met een 'groeihypotheek' betaalden kopers de eerste jaren geen rente en aflossing; die werden bij de bestaande hypotheekschuld opgeteld. Na enkele jaren schoten de maandlasten natuurlijk de lucht in. Banken en huizenkopers gingen ervan uit dat dit geen enkel probleem was, omdat de lonen zo hard stegen. In deze tijd raakten ook tophypotheken van 125 tot 130 procent van de woningwaarde in zwang. Ongekend in het buitenland, waar de loan-to-value meestal aan een wettelijk maximum gebonden is. Dankzij deze enorme kredietverruiming werden koopwoningen tussen 1972 en 1978 maar liefst 85 procent duurder.
- © anp.
Crisis
De prijsstijging stokte in 1978 nadat DNB een jaar eerder de kredietkraan had dichtgedraaid. De centrale bank vond dat de kredietverstrekking vervaarlijke proporties aannam. Nederlanders leenden zich niet alleen suf voor de aankoop van een huis, maar ook voor pure consumptie. De ABN kwam begin 1977 met een Planpotheek, een doorlopend consumptief krediet met het eigen huis als onderpand. Vanaf 1978 ging de hypotheekrente hard omhoog, omdat de Amerikaanse centrale bank de ene na de andere renteverhoging doorvoerde. De tweede oliecrisis wierp Nederland het jaar daarop in een recessie. In 1982 maakte het akkoord van Wassenaar een einde aan de automatische koppeling tussen de lonen en de inflatie. Huiseigenaren met een groeihypotheek of een variabele hypotheekrente konden hun woning niet meer betalen en moesten die te koop zetten. De reële huizenprijzen kelderden tussen 1978 en 1982 met 45 procent.
Die woningmarktcrisis van de jaren tachtig had ons een paar dingen moeten leren. Dat de huizenprijzen ook in Nederland kunnen dalen, met alle problemen van dien. En dat de huizenprijzen hier sterk bepaald worden door de kredietmogelijkheden. Waarschuwingen over een mogelijke zeepbel op de Nederlandse huizenmarkt zijn decennialang weggewuifd met het argument dat de hoge huizenprijzen in Nederland het gevolg waren van schaarste: er wordt immers minder gebouwd dan de woningbehoefte. 'Zonder een structurele vergroting van het aanbod zal dit leiden tot toenemende schaarste en stijgende prijzen', waarschuwde onder meer de Makelaarsvereniging Amsterdam in 2010 in een analyse van de Amsterdamse woningmarkt. In april 2008 serveerde het Centraal Planbureau waarschuwingen van het IMF over de overwaardering op de huizenmarkt nog af met de bewering dat het IMF 'geen rekening houdt met de specifieke woningmarktsituatie in Nederland'.
Maar het schaarste-argument is vals. 'Vraag' is niet de enige factor die de huizenprijzen bepaalt. Mensen kunnen zoveel willen; ze moeten hun wens wel kunnen betalen. Veel automobilisten dromen van een Ferrari. Waarom zie je dan zo weinig Ferrari's op de weg? Omdat maar weinigen zich een Ferrari kunnen veroorloven. Als potentiële huizenkopers de vraagprijzen niet kunnen ophoesten, wordt er niks meer verkocht totdat de prijzen dalen.
Zowel in de jaren zeventig als na 1985 heeft het eindeloos oprekken van de leennormen de huizenprijzen opgestuwd tot ver boven de loonstijging en de inflatie. Nederlanders hebben huizen gekocht op de pof. Ze hebben een deel van hun toekomstige inkomsten verpand aan de bank en vroegtijdig geconsumeerd op de huizenmarkt. Maar aan het oprekken van de kredietverlening zitten grenzen. Er komt een moment waarop kopers ook met kunst- en vliegwerk de benodigde hypotheek niet meer kunnen opbrengen en afhaken. Dan kantelt de markt en gaan de prijzen dalen.
De prijsstijging stokte in 1978 nadat DNB een jaar eerder de kredietkraan had dichtgedraaid. De centrale bank vond dat de kredietverstrekking vervaarlijke proporties aannam. Nederlanders leenden zich niet alleen suf voor de aankoop van een huis, maar ook voor pure consumptie. De ABN kwam begin 1977 met een Planpotheek, een doorlopend consumptief krediet met het eigen huis als onderpand. Vanaf 1978 ging de hypotheekrente hard omhoog, omdat de Amerikaanse centrale bank de ene na de andere renteverhoging doorvoerde. De tweede oliecrisis wierp Nederland het jaar daarop in een recessie. In 1982 maakte het akkoord van Wassenaar een einde aan de automatische koppeling tussen de lonen en de inflatie. Huiseigenaren met een groeihypotheek of een variabele hypotheekrente konden hun woning niet meer betalen en moesten die te koop zetten. De reële huizenprijzen kelderden tussen 1978 en 1982 met 45 procent.
Die woningmarktcrisis van de jaren tachtig had ons een paar dingen moeten leren. Dat de huizenprijzen ook in Nederland kunnen dalen, met alle problemen van dien. En dat de huizenprijzen hier sterk bepaald worden door de kredietmogelijkheden. Waarschuwingen over een mogelijke zeepbel op de Nederlandse huizenmarkt zijn decennialang weggewuifd met het argument dat de hoge huizenprijzen in Nederland het gevolg waren van schaarste: er wordt immers minder gebouwd dan de woningbehoefte. 'Zonder een structurele vergroting van het aanbod zal dit leiden tot toenemende schaarste en stijgende prijzen', waarschuwde onder meer de Makelaarsvereniging Amsterdam in 2010 in een analyse van de Amsterdamse woningmarkt. In april 2008 serveerde het Centraal Planbureau waarschuwingen van het IMF over de overwaardering op de huizenmarkt nog af met de bewering dat het IMF 'geen rekening houdt met de specifieke woningmarktsituatie in Nederland'.
Maar het schaarste-argument is vals. 'Vraag' is niet de enige factor die de huizenprijzen bepaalt. Mensen kunnen zoveel willen; ze moeten hun wens wel kunnen betalen. Veel automobilisten dromen van een Ferrari. Waarom zie je dan zo weinig Ferrari's op de weg? Omdat maar weinigen zich een Ferrari kunnen veroorloven. Als potentiële huizenkopers de vraagprijzen niet kunnen ophoesten, wordt er niks meer verkocht totdat de prijzen dalen.
Zowel in de jaren zeventig als na 1985 heeft het eindeloos oprekken van de leennormen de huizenprijzen opgestuwd tot ver boven de loonstijging en de inflatie. Nederlanders hebben huizen gekocht op de pof. Ze hebben een deel van hun toekomstige inkomsten verpand aan de bank en vroegtijdig geconsumeerd op de huizenmarkt. Maar aan het oprekken van de kredietverlening zitten grenzen. Er komt een moment waarop kopers ook met kunst- en vliegwerk de benodigde hypotheek niet meer kunnen opbrengen en afhaken. Dan kantelt de markt en gaan de prijzen dalen.
De aftrek heeft de huizenprijzen opgejaagd, waardoor zij meer voor hun huis moesten betalen
- © anp.
Wie hebben allemaal van de hypotheekaftrek geprofiteerd? In elk geval niet de huizenkopers. De aftrek heeft de huizenprijzen opgejaagd, waardoor zij meer voor hun huis moesten betalen. Dankzij de hypotheekrenteaftrek hebben huizenbezitters een hogere schuld dan ze anders hadden gehad. De hypotheekrenteaftrek verzacht weliswaar de symptomen (lees: de rentelasten), maar geneest de ziekte (de hypotheekschuld) niet. Het aflossen van de hoge hypotheek en het vermogensverlies door de 'overbetaling' zijn voor rekening van de huiseigenaar.
De echte profiteurs van de hypotheekrenteaftrek zijn banken en verzekeraars, financieel adviseurs, makelaars, bouwbedrijven, grondspeculanten en gemeenten.
De echte profiteurs van de hypotheekrenteaftrek zijn banken en verzekeraars, financieel adviseurs, makelaars, bouwbedrijven, grondspeculanten en gemeenten.
Bank verdient flink aan hypotheek waarbij de huizenkoper niet aflost
- © anp.
Banken
De profiteurs van de huizenbubbel, banken, bouwbedrijven, makelaars en gemeenten, krijgen nu ook harde klappen.
Banken en verzekeraars verdienden flink aan slimme hypotheekconstructies die de hypotheekrentaftrek optimaal benutten door de aflossing 30 jaar uit te stellen, of waarbij de huiseigenaar helemaal niet aflost. Vanaf de tweede helft van de jaren tachtig zetten de banken de kredietkraan weer steeds wijder open. Sinds 1993 wordt het tweede inkomen volledig meegeteld bij het bepalen van het maximale hypotheekbedrag. De spaarhypotheek en de aflossingsvrije hypotheek kwamen rond 1987 op de markt. Begin jaren negentig werd de beleggingshypotheek geïntroduceerd, in 2008 gevolgd door de bankspaarhypotheek.
Deze hypotheken zijn extra lucratief voor de banken, want een hypotheek van 300 duizend euro waarop 30 jaar niet wordt afgelost, kost 450 duizend euro (bij een lage hypotheekrente van 5 procent). Een huizenkoper betaalt dus anderhalf keer zoveel rente als het bedrag dat hij leent. Bij hogere rentes is die verhouding nog schever. De koper krijgt 42 of 52 procent terug van de fiscus, zodat deze aflossingsvrije lening hem netto hoogstens 261 duizend euro kost.
Maar de hypotheekverstrekker krijgt gewoon de volle 450 duizend euro. Banken straffen voortijdig aflossen niet voor niets af met hoge boetes. Ze willen dat ontmoedigen, want dan vangen ze minder rente.
Financieel adviseurs, die tot dit jaar betaald werden door de hypotheekverstrekkers, ontraadden hun klanten dan ook binnen 30 jaar af te lossen. Vanwege de hypotheekrenteaftrek hadden ze nog een punt ook. Zolang de spaarrente minus de vermogensrendementsheffing hoger is dan de netto hypotheekrente, kun je je geld inderdaad beter op een spaarrekening zetten. Veel huiseigenaren deden dat echter niet, die gaven het geld uit. De zogenoemde 'vrije besparingen' zijn in Nederland al tien jaar negatief. De gemiddelde Nederlander spaart veel onder dwang voor zijn pensioen, via de verplichte pensioenpremieafdracht. Maar hij teert in op het vermogen dat hij zelf beheert.
Bouwondernemers, makelaars en gemeenten hebben allen belang bij hoge huizenprijzen. De bouwkosten zijn tussen 1996 en 2001 sterk gestegen, in 2001 met liefst 13 procent. Dat had alles te maken met hogere grondprijzen. De gemeenten verhoogden die om hun kas te spekken.
Nu de huizenzeepbel voor de tweede keer is uiteengespat, moeten ook de profiteurs op de blaren zitten. Bouwbedrijven gaan failliet, makelaars zien hun verdiensten kelderen en gemeenten zitten met gigantische gaten in hun begroting nu ze hun bouwgrond niet kwijtraken. De banken voelen zich niet meer zo senang bij hun opgezwollen hypotheekportefeuilles en doen heel rustig aan met de kredietverlening aan huizenkopers. In vergelijking met de huizenmarktcrisis van de jaren tachtig lopen ze nu grotere risico's, omdat hypotheken nu gemiddeld veel hoger zijn en de potentiële restschulden dus ook.
De profiteurs van de huizenbubbel, banken, bouwbedrijven, makelaars en gemeenten, krijgen nu ook harde klappen.
Banken en verzekeraars verdienden flink aan slimme hypotheekconstructies die de hypotheekrentaftrek optimaal benutten door de aflossing 30 jaar uit te stellen, of waarbij de huiseigenaar helemaal niet aflost. Vanaf de tweede helft van de jaren tachtig zetten de banken de kredietkraan weer steeds wijder open. Sinds 1993 wordt het tweede inkomen volledig meegeteld bij het bepalen van het maximale hypotheekbedrag. De spaarhypotheek en de aflossingsvrije hypotheek kwamen rond 1987 op de markt. Begin jaren negentig werd de beleggingshypotheek geïntroduceerd, in 2008 gevolgd door de bankspaarhypotheek.
Deze hypotheken zijn extra lucratief voor de banken, want een hypotheek van 300 duizend euro waarop 30 jaar niet wordt afgelost, kost 450 duizend euro (bij een lage hypotheekrente van 5 procent). Een huizenkoper betaalt dus anderhalf keer zoveel rente als het bedrag dat hij leent. Bij hogere rentes is die verhouding nog schever. De koper krijgt 42 of 52 procent terug van de fiscus, zodat deze aflossingsvrije lening hem netto hoogstens 261 duizend euro kost.
Maar de hypotheekverstrekker krijgt gewoon de volle 450 duizend euro. Banken straffen voortijdig aflossen niet voor niets af met hoge boetes. Ze willen dat ontmoedigen, want dan vangen ze minder rente.
Financieel adviseurs, die tot dit jaar betaald werden door de hypotheekverstrekkers, ontraadden hun klanten dan ook binnen 30 jaar af te lossen. Vanwege de hypotheekrenteaftrek hadden ze nog een punt ook. Zolang de spaarrente minus de vermogensrendementsheffing hoger is dan de netto hypotheekrente, kun je je geld inderdaad beter op een spaarrekening zetten. Veel huiseigenaren deden dat echter niet, die gaven het geld uit. De zogenoemde 'vrije besparingen' zijn in Nederland al tien jaar negatief. De gemiddelde Nederlander spaart veel onder dwang voor zijn pensioen, via de verplichte pensioenpremieafdracht. Maar hij teert in op het vermogen dat hij zelf beheert.
Bouwondernemers, makelaars en gemeenten hebben allen belang bij hoge huizenprijzen. De bouwkosten zijn tussen 1996 en 2001 sterk gestegen, in 2001 met liefst 13 procent. Dat had alles te maken met hogere grondprijzen. De gemeenten verhoogden die om hun kas te spekken.
Nu de huizenzeepbel voor de tweede keer is uiteengespat, moeten ook de profiteurs op de blaren zitten. Bouwbedrijven gaan failliet, makelaars zien hun verdiensten kelderen en gemeenten zitten met gigantische gaten in hun begroting nu ze hun bouwgrond niet kwijtraken. De banken voelen zich niet meer zo senang bij hun opgezwollen hypotheekportefeuilles en doen heel rustig aan met de kredietverlening aan huizenkopers. In vergelijking met de huizenmarktcrisis van de jaren tachtig lopen ze nu grotere risico's, omdat hypotheken nu gemiddeld veel hoger zijn en de potentiële restschulden dus ook.
Rutte stak in 2011 nog de loftrompet over dit fantastische bedenksel
- © anp.
Politiek
Lang was het H-woord taboe voor politici van alle gezindten. Want niemand durfde de kiezer voor het hoofd te stoten.
Op lange termijn heeft niemand belang bij hoge huizenprijzen. De rijksoverheid al helemaal niet. De kosten van de hypotheekrenteaftrek voor de schatkist zijn opgelopen van 660 miljoen euro in 1973 naar ruim 11 miljard euro per jaar nu. Vanaf medio jaren negentig is gewaarschuwd voor de perverse werking van de hypotheekrenteaftrek. De Nederlandsche Bank riep al in 2000 heel hard dat de aftrek zo snel mogelijk beperkt moest worden. Toch deed de politiek niets. Waarom niet?
Omdat politici opportunisten zijn die herkozen willen worden. De VVD verdedigde de aftrek omdat de achterban bestaat uit huiseigenaren met een bovenmodaal inkomen, de groep die er het meest van profiteert. Het CDA heeft de bevordering van het eigenwoningbezit op de politieke agenda gezet en de hypotheekrenteaftrek daarmee populair gemaakt. De socialisten, die begin jaren vijftig nog bedenkingen hadden, draaiden halverwege de jaren zeventig als een blad aan een boom om. In het regeerakkoord van het kabinet-Den Uyl uit 1973 stond nog dat er een studie moest komen naar de aftrekbare rente, omdat het volk zich te buiten ging aan 'overbesteding' met geleend geld. Voormalig staatssecretaris Martin van Rooijen (CDA) vertelde in een aflevering van Andere Tijden zelfgenoegzaam hoe hij premier Den Uyl ertoe overhaalde de hypotheekrenteaftrek desondanks in stand te houden. 'Hij had heel goed in de gaten dat die aftrek diende om het eigenwoningbezit te bevorderen, ook voor de gewone man.' Dit was net de tijd dat de huizenprijzen als een raket begonnen te stijgen. De arbeiders uit het PvdA-electoraat moesten ook de kans krijgen op de rijdende trein te springen en mee te profiteren van de makkelijke winsten die huiseigenaren opstreken.
Vanwege de snelle groei van het huizenbezit durfde daarna geen enkele partij het meer aan zo'n grote groep kiezers voor het hoofd te stoten. In 1980 bezat 43 procent van de kiezers een eigen woning. Tornen aan de hypotheekrenteaftrek werd als politieke zelfmoord beschouwd. Toen de PvdA-leden begin 1998 op een partijcongres een motie aannamen om de aftrek aan een maximum te binden, weigerde partijleider en premier Wim Kok botweg de motie uit te voeren. CDA-leider Balkenende maakte van het H-woord een breekpunt in de verkiezingscampagne van 2010 en VVD-leider Rutte stak in december 2011 nog de loftrompet over dit fantastische bedenksel. 'Ik zou de aftrek invoeren als hij er nog niet was.'
Dus is de hypotheekrenteaftrek pas aangepakt toen de wal het schip had gekeerd en het kalf verdronken was. Vaak wordt gezegd dat men het dak moet repareren als de zon schijnt. Negatieve maatregelen kunnen beter in goede tijden genomen worden, als de economie en de koopkracht wat kunnen lijden. Maar niemand ziet de noodzaak van een dakreparatie in zolang de zon schijnt. Dus wordt het dak pas gerepareerd als het is ingestort.
Lang was het H-woord taboe voor politici van alle gezindten. Want niemand durfde de kiezer voor het hoofd te stoten.
Op lange termijn heeft niemand belang bij hoge huizenprijzen. De rijksoverheid al helemaal niet. De kosten van de hypotheekrenteaftrek voor de schatkist zijn opgelopen van 660 miljoen euro in 1973 naar ruim 11 miljard euro per jaar nu. Vanaf medio jaren negentig is gewaarschuwd voor de perverse werking van de hypotheekrenteaftrek. De Nederlandsche Bank riep al in 2000 heel hard dat de aftrek zo snel mogelijk beperkt moest worden. Toch deed de politiek niets. Waarom niet?
Omdat politici opportunisten zijn die herkozen willen worden. De VVD verdedigde de aftrek omdat de achterban bestaat uit huiseigenaren met een bovenmodaal inkomen, de groep die er het meest van profiteert. Het CDA heeft de bevordering van het eigenwoningbezit op de politieke agenda gezet en de hypotheekrenteaftrek daarmee populair gemaakt. De socialisten, die begin jaren vijftig nog bedenkingen hadden, draaiden halverwege de jaren zeventig als een blad aan een boom om. In het regeerakkoord van het kabinet-Den Uyl uit 1973 stond nog dat er een studie moest komen naar de aftrekbare rente, omdat het volk zich te buiten ging aan 'overbesteding' met geleend geld. Voormalig staatssecretaris Martin van Rooijen (CDA) vertelde in een aflevering van Andere Tijden zelfgenoegzaam hoe hij premier Den Uyl ertoe overhaalde de hypotheekrenteaftrek desondanks in stand te houden. 'Hij had heel goed in de gaten dat die aftrek diende om het eigenwoningbezit te bevorderen, ook voor de gewone man.' Dit was net de tijd dat de huizenprijzen als een raket begonnen te stijgen. De arbeiders uit het PvdA-electoraat moesten ook de kans krijgen op de rijdende trein te springen en mee te profiteren van de makkelijke winsten die huiseigenaren opstreken.
Vanwege de snelle groei van het huizenbezit durfde daarna geen enkele partij het meer aan zo'n grote groep kiezers voor het hoofd te stoten. In 1980 bezat 43 procent van de kiezers een eigen woning. Tornen aan de hypotheekrenteaftrek werd als politieke zelfmoord beschouwd. Toen de PvdA-leden begin 1998 op een partijcongres een motie aannamen om de aftrek aan een maximum te binden, weigerde partijleider en premier Wim Kok botweg de motie uit te voeren. CDA-leider Balkenende maakte van het H-woord een breekpunt in de verkiezingscampagne van 2010 en VVD-leider Rutte stak in december 2011 nog de loftrompet over dit fantastische bedenksel. 'Ik zou de aftrek invoeren als hij er nog niet was.'
Dus is de hypotheekrenteaftrek pas aangepakt toen de wal het schip had gekeerd en het kalf verdronken was. Vaak wordt gezegd dat men het dak moet repareren als de zon schijnt. Negatieve maatregelen kunnen beter in goede tijden genomen worden, als de economie en de koopkracht wat kunnen lijden. Maar niemand ziet de noodzaak van een dakreparatie in zolang de zon schijnt. Dus wordt het dak pas gerepareerd als het is ingestort.
Huizen zijn echt om in te wonen,niet om er rijk mee te worden
- © anp.
Consumenten
De huizenkoper schildert zichzelf graag af als slachtoffer. Maar hebzucht en kuddegedrag spelen een grote rol.
Wat is dan de conclusie? Dat de huizenkoper het onschuldige slachtoffer is van politiek opportunisme en een snode financiële sector? Nee, dat is te gemakkelijk. Het zijn de huizenkopers wier gramschap de politici ervan weerhield de aftrek te beperken. En huizenkopers gingen maar al te gretig mee in de collectieve waan van eeuwig stijgende huizenprijzen. Consumenten wassen hun handen schoon met als argumenten: 1. 'Ik heb geen verstand van financiën en voer dus blind op mijn financieel adviseur', 2. 'Iedereen deed het en je werd voor gek verklaard als je niet meedeed' en 3. 'We moesten wel een hoge hypotheek nemen, want je moet toch ergens wonen.'
Het klakkeloos opvolgen van de adviezen van een financieel tussenpersoon, van wie je weet dat hij meer verdient als hij je een zo hoog mogelijke hypotheek aanpraat, mag een koper alleen zichzelf aanrekenen. Waarschijnlijk wilden veel consumenten de luchtkastelen die financieel adviseurs hun voorspiegelden maar al te graag geloven en vroegen ze daarom niet: 'Wat zijn de gevolgen als de beleggingsresultaten tegenvallen, de huizenprijzen dalen, of de hypotheekrente stijgt?'
De neiging gedachtenloos met de kudde mee te lopen komt voort uit ons oerinstinct ons aan te sluiten bij de groep, omdat dit in het stenen tijdperk onze overlevingskansen bepaalde. Hebzucht is ook een diepgewortelde menselijke eigenschap. Als de buurman, de zus en de collega een mooi en duur huis hebben, dan begeren de meeste mensen hetzelfde. 'Keeping up with the Joneses' heet dit economische fenomeen, waarbij de familie Jones model staat voor het gezin van de buurman.
Dat een koophuis een goede investering is, is ook al een misvatting. De Maastrichtse hoogleraar Piet Eichholtz heeft in een bekend onderzoek met zijn 'Herengracht-index' aangetoond dat over vele eeuwen gemeten de huizenprijzen slechts de inflatie volgen. Huizen zijn dus echt om in te wonen, niet om rijk mee te worden. Je verdient alleen geld aan je huis als je op het juiste moment instapt en op het juiste moment weer uitstapt. Net als op de beurs en net zo speculatief.
De speculatieve en consumptieve motieven van huizenkopers worden vaak weggeredeneerd. 'Wonen is een basisbehoefte en mensen moeten wel kopen omdat er geen huurwoningen zijn.' Helemaal waar, maar dat wil niet zeggen dat die andere motieven geen rol spelen.
Huizenkopers kunnen er immers ook voor kiezen een wat kleiner en goedkoper huis te kopen, zodat ze minder hoeven te lenen. Laag instappen spaart veel geld uit, want een hypotheek kost zelfs na fiscale aftrek minimaal het geleende bedrag aan rente en meestal meer. Maar huizenkopers willen dat grote en dure huis nú. En er moeten ook stante pede een nieuwe keuken en badkamer in. Daarom moeten ze wel een tophypotheek nemen. Maar dat is een keuze, geen noodzaak. In de jaren zeventig en negentig verzilverden honderdduizenden huiseigenaren hun overwaarde door hun hypotheek te verhogen. Het geld gaven ze uit aan de goede dingen des levens.
Omdat Nederlanders meestal hun maximale leencapaciteit benutten om een huis te kopen, worden de huizenprijzen hier zeer sterk bepaald door die leencapaciteit. Die wordt per 1 januari weer met tienduizenden euro's beperkt. Daarom kan het haast niet anders of de huizenprijzen zullen ook volgend jaar dalen. Alle optimistische voorspellingen ten spijt. Want met vertrouwen en optimisme kun je geen huis kopen, daar heb je toch echt klinkende munt voor nodig.
Yvonne Hofs is economieredacteur voor de Volkskrant.
De huizenkoper schildert zichzelf graag af als slachtoffer. Maar hebzucht en kuddegedrag spelen een grote rol.
Wat is dan de conclusie? Dat de huizenkoper het onschuldige slachtoffer is van politiek opportunisme en een snode financiële sector? Nee, dat is te gemakkelijk. Het zijn de huizenkopers wier gramschap de politici ervan weerhield de aftrek te beperken. En huizenkopers gingen maar al te gretig mee in de collectieve waan van eeuwig stijgende huizenprijzen. Consumenten wassen hun handen schoon met als argumenten: 1. 'Ik heb geen verstand van financiën en voer dus blind op mijn financieel adviseur', 2. 'Iedereen deed het en je werd voor gek verklaard als je niet meedeed' en 3. 'We moesten wel een hoge hypotheek nemen, want je moet toch ergens wonen.'
Het klakkeloos opvolgen van de adviezen van een financieel tussenpersoon, van wie je weet dat hij meer verdient als hij je een zo hoog mogelijke hypotheek aanpraat, mag een koper alleen zichzelf aanrekenen. Waarschijnlijk wilden veel consumenten de luchtkastelen die financieel adviseurs hun voorspiegelden maar al te graag geloven en vroegen ze daarom niet: 'Wat zijn de gevolgen als de beleggingsresultaten tegenvallen, de huizenprijzen dalen, of de hypotheekrente stijgt?'
De neiging gedachtenloos met de kudde mee te lopen komt voort uit ons oerinstinct ons aan te sluiten bij de groep, omdat dit in het stenen tijdperk onze overlevingskansen bepaalde. Hebzucht is ook een diepgewortelde menselijke eigenschap. Als de buurman, de zus en de collega een mooi en duur huis hebben, dan begeren de meeste mensen hetzelfde. 'Keeping up with the Joneses' heet dit economische fenomeen, waarbij de familie Jones model staat voor het gezin van de buurman.
Dat een koophuis een goede investering is, is ook al een misvatting. De Maastrichtse hoogleraar Piet Eichholtz heeft in een bekend onderzoek met zijn 'Herengracht-index' aangetoond dat over vele eeuwen gemeten de huizenprijzen slechts de inflatie volgen. Huizen zijn dus echt om in te wonen, niet om rijk mee te worden. Je verdient alleen geld aan je huis als je op het juiste moment instapt en op het juiste moment weer uitstapt. Net als op de beurs en net zo speculatief.
De speculatieve en consumptieve motieven van huizenkopers worden vaak weggeredeneerd. 'Wonen is een basisbehoefte en mensen moeten wel kopen omdat er geen huurwoningen zijn.' Helemaal waar, maar dat wil niet zeggen dat die andere motieven geen rol spelen.
Huizenkopers kunnen er immers ook voor kiezen een wat kleiner en goedkoper huis te kopen, zodat ze minder hoeven te lenen. Laag instappen spaart veel geld uit, want een hypotheek kost zelfs na fiscale aftrek minimaal het geleende bedrag aan rente en meestal meer. Maar huizenkopers willen dat grote en dure huis nú. En er moeten ook stante pede een nieuwe keuken en badkamer in. Daarom moeten ze wel een tophypotheek nemen. Maar dat is een keuze, geen noodzaak. In de jaren zeventig en negentig verzilverden honderdduizenden huiseigenaren hun overwaarde door hun hypotheek te verhogen. Het geld gaven ze uit aan de goede dingen des levens.
Omdat Nederlanders meestal hun maximale leencapaciteit benutten om een huis te kopen, worden de huizenprijzen hier zeer sterk bepaald door die leencapaciteit. Die wordt per 1 januari weer met tienduizenden euro's beperkt. Daarom kan het haast niet anders of de huizenprijzen zullen ook volgend jaar dalen. Alle optimistische voorspellingen ten spijt. Want met vertrouwen en optimisme kun je geen huis kopen, daar heb je toch echt klinkende munt voor nodig.
Yvonne Hofs is economieredacteur voor de Volkskrant.
woensdag 18 december 2013
SEC Paying $755,000 To Settle With Gary Aguirre, Lawyer Fired While Investigating Hedge Fund
WASHINGTON — The Securities and Exchange Commission is paying $755,000 to settle a lawsuit with a former staff lawyer who accused the agency of blocking his investigation of a prominent hedge fund.
The SEC settlement of Gary Aguirre's wrongful termination claim resolved a long-running controversy that prompted scrutiny in Congress and by the SEC inspector general. The settlement was announced Tuesday by the Government Accountability Project.
Aguirre was fired by the SEC in September 2005. He went public in 2006 with allegations of interference by SEC officials in the probe of Pequot Capital Management and improper deference to a Wall Street executive whom Aguirre wanted to interview. That prompted an investigation by Republican staff of the Senate Judiciary and Finance Committees.
The SEC initially took no enforcement action in the case, which was started in 2004 and closed in 2006. The agency reopened it in January 2009 after documents emerged in a divorce proceeding showing that Pequot began paying $2.1 million to a key witness in the case in mid-2007.
Last month, Pequot and its founder and chairman, Arthur Samberg, agreed to pay a total of $28 million to settle the SEC's charges of insider trading of Microsoft Corp. shares. The SEC alleged that the hedge fund traded Microsoft shares on confidential information provided by a former employee of the technology giant whom it later hired.
Pequot, whose core hedge fund was liquidated last year, and Samberg, a well-known money manager and philanthropist, neither admitted nor denied wrongdoing.
The $755,000 being paid to Aguirre represents his salary for four years and 10 months plus his attorneys' fees, according to the Government Accountability Project, a group that works with whistleblowers. The group said it may be the largest settlement of its kind.
Under terms of the settlement, which was approved by a judge at the federal Merit Systems Protection Board, Aguirre agreed to drop two related cases against the SEC.
SEC spokesman John Nester said the settlement "resolves all outstanding litigation between the parties and reflects the agency's determination to focus on its core mission of protecting investors."
Aguirre, in a statement, said "I think it's fair to the public that the SEC pays for my work over the past four years and 10 months, since it generated $28 million to the U.S. Treasury. But it's a shame the team I worked with at the SEC did not get to complete the Pequot investigation. The filing of the case in 2005 or 2006, before the financial crisis, would have been exactly what the Wall Street elite needed to hear at the perfect moment: the SEC goes after big fish too."
In August 2007, the Republican staff of the two Senate committees published a scathing report criticizing the SEC's decision to fire Aguirre and close the first Pequot investigation. Sens. Charles Grassley, R-Iowa, and Arlen Specter of Pennsylvania, then a Republican, spoke critically on the Senate floor that year about the SEC's handling of the Pequot investigation.
The SEC inspector general, David Kotz, in a report issued in late 2008, found there were "serious questions" about the impartiality and fairness of the agency's probe of Pequot.
"The settlement with Mr. Aguirre shows that the SEC is finally acknowledging its mistake," Specter said in a statement Tuesday.
Pete Gardner/Getty
Imagine a world in which a man who is repeatedly investigated for a string of serious crimes, but never prosecuted, has his slate wiped clean every time the cops fail to make a case. No more Lifetime channel specials where the murderer is unveiled after police stumble upon past intrigues in some old file – "Hey, chief, didja know this guy had two wives die falling down the stairs?" No more burglary sprees cracked when some sharp cop sees the same name pop up in one too many witness statements. This is a different world, one far friendlier to lawbreakers, where even the suspicion of wrongdoing gets wiped from the record.
That, it now appears, is exactly how the Securities and Exchange Commission has been treating the Wall Street criminals who cratered the global economy a few years back. For the past two decades, according to a whistle-blower at the SEC who recently came forward to Congress, the agency has been systematically destroying records of its preliminary investigations once they are closed. By whitewashing the files of some of the nation's worst financial criminals, the SEC has kept an entire generation of federal investigators in the dark about past inquiries into insider trading, fraud and market manipulation against companies like Goldman Sachs, Deutsche Bank and AIG. With a few strokes of the keyboard, the evidence gathered during thousands of investigations – "18,000 ... including Madoff," as one high-ranking SEC official put it during a panicked meeting about the destruction – has apparently disappeared forever into the wormhole of history.
Under a deal the SEC worked out with the National Archives and Records Administration, all of the agency's records – "including case files relating to preliminary investigations" – are supposed to be maintained for at least 25 years. But the SEC, using history-altering practices that for once actually deserve the overused and usually hysterical term "Orwellian," devised an elaborate and possibly illegal system under which staffers were directed to dispose of the documents from any preliminary inquiry that did not receive approval from senior staff to become a full-blown, formal investigation. Amazingly, the wholesale destruction of the cases – known as MUIs, or "Matters Under Inquiry" – was not something done on the sly, in secret. The enforcement division of the SEC even spelled out the procedure in writing, on the commission's internal website. "After you have closed a MUI that has not become an investigation," the site advised staffers, "you should dispose of any documents obtained in connection with the MUI."
Many of the destroyed files involved companies and individuals who would later play prominent roles in the economic meltdown of 2008. Two MUIs involving con artist Bernie Madoff vanished. So did a 2002 inquiry into financial fraud at Lehman Brothers, as well as a 2005 case of insider trading at the same soon-to-be-bankrupt bank. A 2009 preliminary investigation of insider trading by Goldman Sachs was deleted, along with records for at least three cases involving the infamous hedge fund SAC Capital.
The widespread destruction of records was brought to the attention of Congress in July, when an SEC attorney named Darcy Flynn decided to blow the whistle. According to Flynn, who was responsible for helping to manage the commission's records, the SEC has been destroying records of preliminary investigations since at least 1993. After he alerted NARA to the problem, Flynn reports, senior staff at the SEC scrambled to hide the commission's improprieties.
As a federally protected whistle-blower, Flynn is not permitted to speak to the press. But in evidence he presented to the SEC's inspector general and three congressional committees earlier this summer, the 13-year veteran of the agency paints a startling picture of a federal police force that has effectively been conquered by the financial criminals it is charged with investigating. In at least one case, according to Flynn, investigators at the SEC found their desire to bring a case against an influential bank thwarted by senior officials in the enforcement division – whose director turned around and accepted a lucrative job from the very same bank they had been prevented from investigating. In another case, the agency farmed out its inquiry to a private law firm – one hired by the company under investigation. The outside firm, unsurprisingly, concluded that no further investigation of its client was necessary. To complete the bureaucratic laundering process, Flynn says, the SEC dropped the case and destroyed the files.
Much has been made in recent months of the government's glaring failure to police Wall Street; to date, federal and state prosecutors have yet to put a single senior Wall Street executive behind bars for any of the many well-documented crimes related to the financial crisis. Indeed, Flynn's accusations dovetail with a recent series of damaging critiques of the SEC made by reporters, watchdog groups and members of Congress, all of which seem to indicate that top federal regulators spend more time lunching, schmoozing and job-interviewing with Wall Street crooks than they do catching them. As one former SEC staffer describes it, the agency is now filled with so many Wall Street hotshots from oft-investigated banks that it has been "infected with the Goldman mindset from within."
The destruction of records by the SEC, as outlined by Flynn, is something far more than an administrative accident or bureaucratic fuck-up. It's a symptom of the agency's terminal brain damage. Somewhere along the line, those at the SEC responsible for policing America's banks fell and hit their head on a big pile of Wall Street's money – a blow from which the agency has never recovered. "From what I've seen, it looks as if the SEC might have sanctioned some level of case-related document destruction," says Sen. Chuck Grassley, the ranking Republican on the Senate Judiciary Committee, whose staff has interviewed Flynn. "It doesn't make sense that an agency responsible for investigations would want to get rid of potential evidence. If these charges are true, the agency needs to explain why it destroyed documents, how many documents it destroyed over what time frame and to what extent its actions were consistent with the law."
How did officials at the SEC wind up with a faithful veteran employee – a conservative, mid-level attorney described as a highly reluctant whistle-blower – spilling the agency's most sordid secrets to Congress? In a way, they asked for it.
On May 18th of this year, SEC enforcement director Robert Khuzami sent out a mass e-mail to the agency's staff with the subject line "Lawyers Behaving Badly." In it, Khuzami asked his subordinates to report any experiences they might have had where "the behavior of counsel representing clients in... investigations has been questionable."
Khuzami was asking staffers to recount any stories of outside counsel behaving unethically. But Flynn apparently thought his boss was looking for examples of lawyers "behaving badly" anywhere, including within the SEC. And he had a story to share he'd kept a lid on for years. "Mr. Khuzami may have gotten something more than he expected," Flynn's lawyer, a former SEC whistle-blower named Gary Aguirre, later explained to Congress.
Flynn responded to Khuzami with a letter laying out one such example of misbehaving lawyers within the SEC. It involved a case from very early in Flynn's career, back in 2000, when he was working with a group of investigators who thought they had a "slam-dunk" case against Deutsche Bank, the German financial giant. A few years earlier, Rolf Breuer, the bank's CEO, had given an interview to Der Spiegel in which he denied that Deutsche was involved in übernahmegespräche – takeover talks – to acquire a rival American firm, Bankers Trust. But the statement was apparently untrue – and it sent the stock of Bankers Trust tumbling, potentially lowering the price for the merger. Flynn and his fellow SEC investigators, suspecting that investors of Bankers Trust had been defrauded, opened a MUI on the case.
A Matter Under Inquiry is just a preliminary sort of look-see – a way for the SEC to check out the multitude of tips it gets about suspicious trades, shady stock scams and false disclosures, and to determine which of the accusations merit a formal investigation. At the MUI stage, an SEC investigator can conduct interviews or ask a bank to send in information voluntarily. Bumping a MUI up to a formal investigation is critical, because it enables investigators to pull out the full law-enforcement ass-kicking measures – subpoenas, depositions, everything short of hot pokers and waterboarding. In the Deutsche case, Flynn and other SEC investigators got past the MUI stage and used their powers to collect sworn testimony and documents indicating that plenty of übernahmegesprächeindeed had been going on when Breuer spoke to Der Spiegel. Based on the evidence, they sent an "Action Memorandum" to senior SEC staff, formally recommending that the agency press forward and file suit against Deutsche.
Breuer responded to the threat as big banks like Deutsche often do: He hired a former SEC enforcement director to lobby the agency to back off. The ex-insider, Gary Lynch, launched a creative and inspired defense, producing a linguistic expert who argued that übernahmegespräche only means "advanced stage of discussions." Nevertheless, the request to proceed with the case was approved by several levels of the SEC's staff. All that was needed to move forward was a thumbs-up from the director of enforcement at the time, Richard Walker.
But then a curious thing happened. On July 10th, 2001, Flynn and the other investigators were informed that Walker was mysteriously recusing himself from the Deutsche case. Two weeks later, on July 23rd, the enforcement division sent a letter to Deutsche that read, "Inquiry in the above-captioned matter has been terminated." The bank was in the clear; the SEC was dropping its fraud investigation. In contradiction to the agency's usual practice, it provided no explanation for its decision to close the case.
On October 1st of that year, the mystery was solved: Dick Walker was named general counsel of Deutsche. Less than 10 weeks after the SEC shut down its investigation of the bank, the agency's director of enforcement was handed a cushy, high-priced job at Deutsche.
Deutsche's influence in the case didn't stop there. A few years later, in 2004, Walker hired none other than Robert Khuzami, a young federal prosecutor, to join him at Deutsche. The two would remain at the bank until February 2009, when Khuzami joined the SEC as Flynn's new boss in the enforcement division. When Flynn sent his letter to Khuzami complaining about misbehavior by Walker, he was calling out Khuzami's own mentor.
The circular nature of the case illustrates the revolving-door dynamic that has become pervasive at the SEC. A recent study by the Project on Government Oversight found that over the past five years, former SEC personnel filed 789 notices disclosing their intent to represent outside companies before the agency – sometimes within days of their having left the SEC. More than half of the disclosures came from the agency's enforcement division, who went to bat for the financial industry four times more often than ex-staffers from other wings of the SEC.
Even a cursory glance at a list of the agency's most recent enforcement directors makes it clear that the SEC's top policemen almost always wind up jumping straight to jobs representing the banks they were supposed to regulate. Lynch, who represented Deutsche in the Flynn case, served as the agency's enforcement chief from 1985 to 1989, before moving to the firm of Davis Polk, which boasts many top Wall Street clients. He was succeeded by William McLucas, who left the SEC in 1998 to work for WilmerHale, a Wall Street defense firm so notorious for snatching up top agency veterans that it is sometimes referred to as "SEC West." McLucas was followed by Dick Walker, who defected to Deutsche in 2001, and he was in turn followed by Stephen Cutler, who now serves as general counsel for JP Morgan Chase. Next came Linda Chatman Thomsen, who stepped down to join Davis Polk, only to be succeeded in 2009 by Khuzami, Walker's former protégé at Deutsche Bank.
This merry-go-round of current and former enforcement directors has repeatedly led to accusations of improprieties. In 2008, in a case cited by the SEC inspector general, Thomsen went out of her way to pass along valuable information to Cutler, the former enforcement director who had gone to work for JP Morgan. According to the inspector general, Thomsen signaled Cutler that the SEC was unlikely to take action that would hamper JP Morgan's move to buy up Bear Stearns. In another case, the inspector general found, an assistant director of enforcement was instrumental in slowing down an investigation into the $7 billion Ponzi scheme allegedly run by Texas con artist R. Allen Stanford – and then left the SEC to work for Stanford, despite explicitly being denied permission to do so by the agency's ethics office. "Every lawyer in Texas and beyond is going to get rich on this case, OK?" the official later explained. "I hated being on the sidelines."
Small wonder, then, that SEC staffers often have trouble getting their bosses to approve full-blown investigations against even the most blatant financial criminals. For a fledgling MUI to become a formal investigation, it has to make the treacherous leap from the lower rungs of career-level staffers like Flynn all the way up to the revolving-door level at the top, where senior management is composed largely of high-priced appointees from the private sector who have strong social and professional ties to the very banks they are charged with regulating. And if senior management didn't approve an investigation, the documents often wound up being destroyed – as Flynn would later discover.
After the Deutsche fiasco over Bankers Trust, Flynn continued to work at the SEC for four more years. He briefly left the agency to dabble in real estate, then returned in 2008 to serve as an attorney in the enforcement division. In January 2010, he accepted new responsibilities that included helping to manage the disposition of records for the division – and it was then he first became aware of the agency's possibly unlawful destruction of MUI records.
Flynn discovered a directive on the enforcement division's internal website ordering staff to destroy "any records obtained in connection" with closed MUIs. The directive appeared to violate federal law, which gives responsibility for maintaining and destroying all records to the National Archives and Records Administration. Over a decade earlier, in fact, the SEC had struck a deal with NARA stipulating that investigative records were to be maintained for 25 years – and that if any files were to be destroyed after that, the shredding was to be done by NARA, not the SEC.
But Flynn soon learned that the records for thousands of preliminary investigations no longer existed. In his letter to Congress, Flynn estimates that the practice of destroying MUIs had begun as early as 1993, and has resulted in at least 9,000 case files being destroyed. For all the thousands of tips that had come in to the SEC, and the thousands of interviews that had been conducted by the agency's staff, all that remained were a few perfunctory lines for each case. The mountains of evidence gathered were no longer in existence.
To read through the list of dead and buried cases that Flynn submitted to Congress is like looking through an infrared camera at a haunted house of the financial crisis, with the ghosts of missed prosecutions flashing back and forth across the screen. A snippet of the list:
| PARTY | MUI # | OPENED/CLOSED | ISSUE |
| Goldman Sachs | MLA-01909 | 6/99 - 4/00 | Market Manipulation |
| Deutsche Bank | MHO-09356 | 11/01 - 7/02 | Insider Trading |
| Deutsche Bank | MHO-09432 | 2/02 - 8/02 | Market Manipulation |
| Lehman Brothers | MNY-07013 | 3/02 - 7/02 | Financial Fraud |
| Goldman Sachs | MNY-08198 | 11/09 - 12/09 | Insider Trading |
One MUI – case MNY-08145 – involved allegations of insider trading at AIG on September 15th, 2008, right in the middle of the insurance giant's collapse. In that case, an AIG employee named Jacqueline Millan reported irregularities in the trading of AIG stock to her superiors, only to find herself fired. Incredibly, instead of looking into the matter itself, the SEC agreed to accept "an internal investigation by outside counsel or AIG." The last note in the file indicates that "the staff plans to speak with the outside attorneys on Monday, August 24th [2009], when they will share their findings with us." The fact that the SEC trusted AIG's lawyers to investigate the matter shows the basic bassackwardness of the agency's approach to these crash-era investigations. The SEC formally closed the case on October 1st, 2009.
The episode with AIG highlights yet another obstacle that MUIs experience on the road to becoming formal investigations. During the past decade, the SEC routinely began allowing financial firms to investigate themselves. Imagine the LAPD politely asking a gang of Crips and their lawyers to issue a report on whether or not a drive-by shooting by the Crips should be brought before a grand jury – that's basically how the SEC now handles many preliminary investigations against Wall Street targets.
The evolution toward this self-policing model began in 2001, when a shipping and food-service conglomerate called Seaboard aggressively investigated an isolated case of accounting fraud at one of its subsidiaries. Seaboard fired the guilty parties and made sweeping changes to its internal practices – and the SEC was so impressed that it instituted a new policy of giving "credit" to companies that police themselves. In practice, that means the agency simply steps aside and allows companies to slap themselves on the wrists. In the case against Seaboard, for instance, the SEC rewarded the firm by issuing no fines against it.
According to Lynn Turner, a former chief accountant at the SEC, the Seaboard case also prompted the SEC to begin permitting companies to hire their own counsel to conduct their own inquiries. At first, he says, the process worked fairly well. But then President Bush appointed the notoriously industry-friendly Christopher Cox to head up the SEC, and the "outside investigations" turned into whitewash jobs. "The investigations nowadays are probably not worth the money you spend on them," Turner says.
Harry Markopolos, a certified fraud examiner best known for sounding a famously unheeded warning about Bernie Madoff way back in 2000, says the SEC's practice of asking suspects to investigate themselves is absurd. In a serious investigation, he says, "the last person you want to trust is the person being accused or their lawyer." The practice helped Madoff escape for years. "The SEC took Bernie's word for everything," Markopolos says.
At the SEC, having realized that the agency was destroying documents, Flynn became concerned that he was overseeing an illegal policy. So in the summer of last year, he reached out to NARA, asking them for guidance on the issue.
That request sparked a worried response from Paul Wester, NARA's director of modern records. On July 29th, 2010, Wester sent a letter to Barry Walters, who oversees document requests for the SEC. "We recently learned from Darcy Flynn... that for the past 17 years the SEC has been destroying closed Matters Under Inquiry files," Wester wrote. "If you confirm that federal records have been destroyed improperly, please ensure that no further such disposals take place and provide us with a written report within 30 days."
Wester copied the letter to Adam Storch, a former Goldman Sachs executive who less than a year earlier had been appointed as managing executive of the SEC's enforcement division. Storch's appointment was not without controversy. "I'm not sure what's scarier," Daniel Indiviglio of The Atlantic observed, "that this guy worked at an investment bank that many believe has questionable ethics and too cozy a Washington connection, or that he's just 29." In any case, Storch reacted to the NARA letter the way the SEC often does – by circling the wagons and straining to find a way to blow off the problem without admitting anything.
Last August, as the clock wound down on NARA's 30-day deadline, Storch and two top SEC lawyers held a meeting with Flynn to discuss how to respond. Flynn's notes from the meeting, which he passed along to Congress, show the SEC staff wondering aloud if admitting the truth to NARA might be a bad idea, given the fact that there might be criminal liability.
"We could say that we do not believe there has been disposal inconsistent with the schedule," Flynn quotes Ken Hall, an assistant chief counsel for the SEC, as saying.
"There are implications to admit what was destroyed," Storch chimed in. It would be "not wise for me to take on the exposure voluntarily. If this leads to something, what rings in my ear is that Barry [Walters, the SEC documents officer] said: This is serious, could lead to criminal liability."
When the subject of how many files were destroyed came up, Storch answered: "18,000 MUIs destroyed, including Madoff."
Four days later, the SEC responded to NARA with a hilariously convoluted nondenial denial. "The Division is not aware of any specific instances of the destruction of records from any other MUI," the letter states. "But we cannot say with certainty that no such documents have been destroyed over the past 17 years." The letter goes on to add that "the Division has taken steps... to ensure that no MUI records are destroyed while we review this issue."
Translation: Hey, maybe records were destroyed, maybe they weren't. But if we did destroy records, we promise not to do it again – for now.
The SEC's unwillingness to admit the extent of the wrong doing left Flynn in a precarious position. The agency has a remarkably bad record when it comes to dealing with whistle-blowers. Back in 2005, when Flynn's attorney, Gary Aguirre, tried to pursue an insider-trading case against Pequot Capital that involved John Mack, the future CEO of Morgan Stanley, he was fired by phone while on vacation. Two Senate committees later determined that Aguirre, who has since opened a private practice representing whistle-blowers, was dismissed improperly as part of a "process of reprisal" by the SEC. Two whistle-blowers in the Stanford case, Julie Preuitt and Joel Sauer, also experienced retaliation – including reprimands and demotions – after raising concerns about superficial investigations. "There's no mechanism to raise these issues at the SEC," says another former whistle-blower. Contacting the agency's inspector general, he adds, is considered "the nuclear option" – a move "well-known to be a career-killer."
In Flynn's case, both he and Aguirre tried to keep the matter in-house, appealing to SEC chairman Mary Schapiro with a promise not to go outside the agency if she would grant Flynn protection against reprisal. When no such offer was forthcoming, Flynn went to the agency's inspector general before sending a detailed letter about the wrongdoing to three congressional committees.
One of the offices Flynn contacted was that of Sen. Grassley, who was in the midst of his own battle with the SEC. Frustrated with the agency's failure to punish major players on Wall Street, the Iowa Republican had begun an investigation into how the SEC follows up on outside complaints. Specifically, he wrote a letter to FINRA, another regulatory agency, to ask how many complaints it had referred to the SEC about SAC Capital, the hedge fund run by reptilian billionaire short-seller Stevie Cohen.
SAC has long been accused of a variety of improprieties, from insider trading to harassment. But no charge in recent Wall Street history is crazier than an episode involving a SAC executive named Ping Jiang, who was accused in 2006 of enacting a torturous hazing program. According to a civil lawsuit that was later dropped, Jiang allegedly forced a new trader named Andrew Tong to take female hormones, come to work wearing a dress and lipstick, have "foreign objects" inserted in his rectum, and allow Jiang to urinate in his mouth. (I'm not making this up.)
Grassley learned that over the past decade, FINRA had referred 19 complaints about suspicious trades at SAC to federal regulators. Curious to see how many of those referrals had been looked into, Grassley wrote the SEC on May 24th, asking for evidence that the agency had properly investigated the cases.
Two weeks later, on June 9th, Khuzami sent Grassley a surprisingly brusque answer: "We generally do not comment on the status of investigations or related referrals, and, in turn, are not providing information concerning the specific FINRA referrals you identified." Translation: We're not giving you the records, so blow us.
Grassley later found out from FINRA that it had actually referred 65 cases about SAC to the SEC, making the lack of serious investigations even more inexplicable. Angered by Khuzami's response, he sent the SEC another letter on June 15th demanding an explanation, but no answer has been forthcoming.
In the interim, Grassley's office was contacted by Flynn, who explained that among the missing MUIs he had uncovered were at least three involving SAC – one in 2006, one in 2007 and one in 2010, involving charges of insider trading and currency manipulation. All three cases were closed by the SEC, and the records apparently destroyed.
On August 17th, Grassley sent a letter to the SEC about the Flynn allegations, demanding to know if it was indeed true that the SEC had destroyed records. He also asked if the agency's failure to produce evidence of investigations into SAC Capital were related to the missing MUIs.
The SEC's inspector general is investigating the destroyed MUIs and plans to issue a report. NARA is also seeking answers. "We've asked the SEC to look into the matter and we're awaiting their response," says Laurence Brewer, a records officer for NARA. For its part, the SEC is trying to explain away the illegality of its actions through a semantic trick. John Nester, the agency's spokesman, acknowledges that "documents related to MUIs" have been destroyed. "I don't have any reason to believe that it hasn't always been the policy," he says. But Nester suggests that such documents do not "meet the federal definition of a record," and therefore don't have to be preserved under federal law.
But even if SEC officials manage to dodge criminal charges, it won't change what happened: The nation's top financial police destroyed more than a decade's worth of intelligence they had gathered on some of Wall Street's most egregious offenders. "The SEC not keeping the MUIs – you can see why this would be bad," says Markopolos, the fraud examiner famous for breaking the Madoff case. "The reason you would want to keep them is to build a pattern. That way, if you get five MUIs over a period of 20 years on something similar involving the same company, you should be able to connect five dots and say, 'You know, I've had five MUIs – they're probably doing something. Let's go tear the place apart.'" Destroy the MUIs, and Wall Street banks can commit the exact same crime over and over, without anyone ever knowing.
Regulation isn't a panacea. The SEC could have placed federal agents on every corner of lower Manhattan throughout the past decade, and it might not have put a dent in the massive wave of corruption and fraud that left the economy in flames three years ago. And even if SEC staffers from top to bottom had been fully committed to rooting out financial corruption, the agency would still have been seriously hampered by a lack of resources that often forces it to abandon promising cases due to a shortage of manpower. "It's always a triage," is how one SEC veteran puts it. "And it's worse now."
But we're equally in the dark about another hypothetical. Forget about what might have been if the SEC had followed up in earnest on all of those lost MUIs. What if even a handful of them had turned into real cases? How many investors might have been saved from crushing losses if Lehman Brothers had been forced to reveal its shady accounting way back in 2002? Might the need for taxpayer bailouts have been lessened had fraud cases against Citigroup and Bank of America been pursued in 2005 and 2007? And would the U.S. government have doubled down on its bailout of AIG if it had known that some of the firm's executives were suspected of insider trading in September 2008?
It goes without saying that no ordinary law-enforcement agency would willingly destroy its own evidence. In fact, when it comes to garden-variety crooks, more and more police agencies are catching criminals with the aid of large and well-maintained databases. "Street-level law enforcement is increasingly data-driven," says Bill Laufer, a criminology professor at the University of Pennsylvania. "For a host of reasons, though, we are starved for good data on both white-collar and corporate crime. So the idea that we would take the little data we do have and shred it, without a legal requirement to do so, calls for a very creative explanation."
We'll never know what the impact of those destroyed cases might have been; we'll never know if those cases were closed for good reasons or bad. We'll never know exactly who got away with what, because federal regulators have weighted down a huge sack of Wall Street's dirty laundry and dumped it in a lake, never to be seen again.
Editor’s Note: The online version of this article has been amended from the print version to reflect that the SEC’s case against Deutsche Bank proceeded beyond a Matter of Inquiry to a full-blown investigation.
Abonneren op:
Posts (Atom)